Władysław Mamert Wandalli
![]() | |
![]() | |
Data i miejsce urodzenia | |
---|---|
Data i miejsce śmierci | |
Odznaczenia | |
![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() |
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/f2/Uroczysto%C5%9Bci_w_Krakowie_z_okazji_rocznicy_wymarszu_Pierwszej_Kompanii_Kadrowej_%281-P-3205-3%29.jpg/240px-Uroczysto%C5%9Bci_w_Krakowie_z_okazji_rocznicy_wymarszu_Pierwszej_Kompanii_Kadrowej_%281-P-3205-3%29.jpg)
Władysław Mamert Wandalli, także Vandalli (ur. 11 maja 1855[1] w Łowiczu jako Mamertyn Wandel[2], zm. 3 lutego 1942 w Warszawie) – urzędnik, artysta i literat; w okresie II Rzeczypospolitej podający się za uczestnika powstania styczniowego i uważany za jednego z najdłużej żyjących weteranów tego powstania.
Rzekomy życiorys
Miał być potomkiem włoskiej rodziny Vandall. Jego ojcem był ponoć Konstanty, który jakoby przybył na ziemie polskie w 1830 i walczył w szeregach powstańców listopadowych, a po powstaniu, ukrywając się przed Rosjanami, spolszczył nazwisko na Wandalli[3].
Mamert Wandalli podawał się za uczestnika powstania styczniowego w 1863. Miał brać udział w organizowaniu cywilnego Rządu Narodowego w Rawie Mazowieckiej, następnie walczyć w oddziale generała Antoniego Jeziorańskiego i uczestniczyć w bitwach m.in. pod Rawą Mazowiecką i pod Lubochnią. Miał też być aresztowany, ale zsyłki uniknął.
W późniejszym okresie pracował jako urzędnik, ponadto zajmował się badaniami historycznymi, pisał wiersze i malował. W czasie I wojny światowej został ewakuowany do Rosji, powrócił do Polski w 1919.
Po 1918 roku
Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości (1918) w okresie II Rzeczypospolitej został awansowany do stopnia podporucznika weterana Wojska Polskiego, podobnie jak wszyscy inni żyjący wówczas weterani powstania styczniowego. Podczas uroczystości odznaczenia powstańców-weteranów 23 stycznia 1938 w Warszawie przemówił w imieniu uhonorowanych[4].
22 stycznia 1936 władze podarowały mu dom przy ul. POW nr 7 na podwarszawskim Boernerowie (nazywanym wówczas Kolonią im. Aleksandry Piłsudskiej). Klucze do domu wręczył Melchior Wańkowicz, wówczas sekretarz generalny Stowarzyszenia Bratnia Pomoc Uczestnikom Walk o Niepodległość[5][6]. Prócz Wandallego dom na tym osiedlu otrzymał także jeden z weteranów powstania styczniowego[6].
Zmarł w 1942 roku. Został pochowany na cmentarzu Wojskowym na Powązkach w kwaterze 13C-1-17[7].
Ujawnienie mistyfikacji
Udział Wandallego w powstaniu styczniowym i wiedza o jego pochodzeniu opierały się na informacjach, które on sam przekazywał po 1918 roku. Jego udział w powstaniu styczniowym został w 2015 roku zakwestionowany, gdy ujawniono dokumenty aktu stanu cywilnego, w tym jego akt urodzenia (parafia w Łowiczu), z którego wynika, że Wandalli urodził się w 1855 i w chwili wybuchu powstania miał zaledwie 8 lat. Wiek ten potwierdzają również dane zawarte w aktach urodzenia jego dzieci[1].
Był trzykrotnie żonaty i miał przynajmniej dziesięcioro dzieci[1]. Jedną z jego córek była Zofia Halina Uniśkiewicz-Weber (ur. 29 listopada 1915, zm. 5 stycznia 2008) – działaczka społeczna związana z ZHP i ZNP[8].
Odznaczenia
- Krzyż Niepodległości (10 listopada 1930, za pracę w dziele odzyskania niepodległości)[9][10]
- Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski
- Krzyż Walecznych
- Złoty Krzyż Zasługi
- Medal Dziesięciolecia Odzyskanej Niepodległości
- Krzyż Siedemdziesięciolecia Powstania Styczniowego
- Order Lwa Białego V klasy (Czechosłowacja)
Przypisy
- ↑ a b c Marcin Marynicz, 97-letni weteran powstania styczniowego? To mit!, moremaiorum.pl, 22.01.2015.
- ↑ Akt urodzenia Mamerta Wandalli metryki.genealodzy.pl.
- ↑ Natalia Bujniewicz. Żywa legenda. „Polska Zbrojna. Kurier Weterana”. 1, s. 47. Wojskowy Instytut Wydawniczy. [dostęp 2016-04-30].
- ↑ Warszawa ku czci powstania 1863 r.. „Siedem Groszy”, s. 1, nr 23 z 24 stycznia 1938.
- ↑ Lermer L. Kronika Boernerowa. Warszawa: Wydawnictwo IPN, 2017. s. 41
- ↑ a b Raczek Jerzy B. Historia Urzędu Radiotelegraficznego w Babicach-Boernerowie [w:] Dzieje Urzędu Radiotelegraficznego Babice-Boernerowo. Red. Raczek Jerzy B. Warszawa: Grupa Profbud Sp. z o.o. Sp. K., 2017. s. 104-105
- ↑ Juliusz Jerzy Malczewski: Cmentarz komunalny (dawny Wojskowy) na Powązkach. Warszawa: Krajowa Agencja Wydawnicza, 1975, s. 31.
- ↑ Nekrolog w „Gazecie Wyborczej” z 15 stycznia 2008 r.
- ↑ M.P. z 1930 r. nr 260, poz. 350.
- ↑ Rocznik Oficerski 1932. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1932, s. 920.
Linki zewnętrzne
Bibliografia
- Wykład Bartoszewskiego („Refleksje świadka stulecia”) na Uniwersytecie Warszawskim, 22.10.2007. Wspomina o powstańcach styczniowych (57:05) i Mamercie Wandalli (57:29).
- Cmentarz Komunalny Powązki dawny Wojskowy w Warszawie (pod redakcją Juliusza Jerzego Malczewskiego), Wydawnictwo Sport i Turystyka, Warszawa 1989
- Nikt nie śmiał buczeć na weteranów tego powstania, gazeta.pl 21.1.2013
Media użyte na tej stronie
Baretka: Krzyż Walecznych (1920).
Weterani powstania styczniowego na dachu Pałacu Prasy. Siedzi Wiktor Malewski. Stoją od lewej: Antoni Suss, Mamert Wandali, Walenty Milczarski.
Naramiennik podporucznika Wojska Polskiego (1919-39).
Baretka:
- Order Białego Lwa V Klasy – Republika Czeska (od 1994);
- Order Białego Lwa V Klasy – Czeska i Słowacka Republika Federalna (1990-1992);
- Order Białego Lwa V Klasy – Czechosłowacja (1922-1961).
Autor: Lukasz2, Licencja: CC BY-SA 3.0
Grób Mamerta Wandalli na Wojskowych Powązkach