Włodzimierz Gedymin
3 1/2 zwycięstwa | |
![]() płk Włodzimierz Gedymin w roku 2000 | |
![]() | |
Data i miejsce urodzenia | |
---|---|
Data i miejsce śmierci | |
Przebieg służby | |
Lata służby | 1937–1945 |
Siły zbrojne | |
Formacja | |
Jednostki | 57 pułk piechoty Wielkopolskiej |
Stanowiska | dowódca klucza |
Główne wojny i bitwy | |
Późniejsza praca | |
Odznaczenia | |
![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() |
Włodzimierz Gedymin (ur. 10 czerwca?/ 23 czerwca 1915 w Piotrogrodzie, zm. 17 czerwca 2012 w Pułtusku)[1] – pułkownik pilot Wojska Polskiego, uczestnik kampanii wrześniowej, pilot doświadczalny, pilot komunikacyjny (PLL LOT) samolotowy i śmigłowcowy pilot sanitarny, kawaler Krzyża Srebrnego Orderu Wojennego Virtuti Militari. Honorowy Obywatel Miasta Poznania.
Lata 1915-1939
Syn Wacława i Janiny z domu Szarskiej. Rodzina Gedyminów znalazła się na terytorium carskiej Rosji w ramach represji za udział dziadka Włodzimierza w powstaniu styczniowym. Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości przenieśli się do Poznania, gdzie Włodzimierz był uczniem prywatnej szkoły podstawowej pani Rozmuskiej, a następnie ukończył Gimnazjum im. Karola Marcinkowskiego[2]. Sukcesy polskich pilotów Żwirki i Wigury były pierwszą inspiracją lotniczą młodego ucznia. Kurs teoretyczny ukończył z trzecią lokatą, wybierając na miejsce zajęć praktycznych poznańskie lotnisko Ławica. w klasie maturalnej został członkiem Aeroklubu Poznańskiego[3].
Po zdaniu matury (1934) zamierzał poświęcić się karierze inżynierskiej. Zdał egzaminy wstępne na Politechnikę Warszawską, ale przed rozpoczęciem studiów postanowił odbyć szkolenie wojskowe. Kurs podchorążych rezerwy odbył w 57 pułku piechoty Wielkopolskiej, skąd został skierowany do Szkoły Podchorążych Lotnictwa w Dęblinie. Naukę ukończył w 1937 z 3. lokatą[4]. Na stopień podporucznika został mianowany ze starszeństwem z dniem 1 października 1937 i 3. lokatą w korpusie oficerów lotnictwa, grupa liniowa[5]. W 1939 pełnił służbę w 3 pułku lotniczym w Poznaniu na stanowisku pilota 131 eskadry myśliwskiej[6].
II wojna światowa
W czasie kampanii wrześniowej walczył na samolocie PZL P.11 o numerze bocznym 6, w składzie 131 eskadry myśliwskiej. W chwili wybuchu II wojny światowej zajmował stanowisko dowódcy klucza[7].
W nocy z 1 na 2 września 1939 roku sześć samolotów eskadry dostało polecenie udania się na małe lotnisko polowe we wsi Kobylepole (obecnie w granicach administracyjnych Poznania) w celu przygotowania zasadzki na nadlatujące samoloty niemieckie. Około godziny 11 w okolicy pojawił się bombowiec Dornier Do17F-2 wykonujący prawdopodobnie lot rozpoznawczy. Gedymin wystartował i dogonił Dorniera w okolicach Kórnika, gdzie po krótkiej walce samolot wroga został zestrzelony. Jeszcze tego samego dnia nastąpiła druga walka powietrzna, tym razem z samolotem rozpoznania meteorologicznego Heinkel He 111. Trafienie w zbiornik paliwa spowodowało pożar samolotu Luftwaffe, który rozbił się w okolicy wsi Złotkowo[8].
Ze względu na nacierające wojska niemieckie jednostka ppor. Gedymina została wycofana najpierw w okolice Kleczewa, a później na przedmieścia Koła. W dniu 6 września podczas lotu patrolowego na trasie Słupca – Kłodawa klucz dowodzony przez Gedymina napotkał lecące na wschód samoloty Heinkel 111. W krótkiej walce powietrznej Gedymin zestrzelił jeden z samolotów oraz, wspólnie z innym lotnikiem, drugi. Podczas dalszej walki został ciężko ranny w nogę, ale udało mu się wylądować na lotnisku w Krośniewicach[9]. Został przewieziony do szpitala w Poznaniu, a następnie przeniesiony do szpitala w Warszawie. Po zajęciu Warszawy przez Niemców ukrywał się pod przybranym nazwiskiem Bogdan Lepejko. Po kilku bezskutecznych próbach przedarcia się do Anglii podjął działalność konspiracyjną w ramach ZWZ a następnie AK. Przyjął pseudonim „Włodek” (później „Włodek I” i „Powała”) i pracował w Wydziale Lotniczym KG AK, gdzie zajmował się między innymi obsługą odbioru zrzutów alianckich[10].
Był oficerem startowym w dwóch operacjach Most II i Most III[11], polegających na przyjęciu, na improwizowanym lądowisku koło Tarnowa, samolotu Douglas C-47 Skytrain, który wiózł kurierów Rządu RP na uchodźstwie i zaopatrzenie dla AK, w drugą stronę zabierając kurierów i materiały wywiadowcze, między innymi części niemieckiego pocisku rakietowego V2. Podczas drugiej akcji, samolot ugrzązł na rozmiękłym po deszczu lądowisku i udało się go oswobodzić dzięki sprawnej organizacji i pomocy oddziału W. Gedymina, którego członkowie podkopali koła maszyny i podłożyli deski z rozebranej pobliskiej szopy, ułatwiając w ten sposób start[12].
Losy powojenne
Po zakończeniu wojny krótko pracował w Polskim Radio w Bydgoszczy, a następnie przeniósł się do Warszawy, gdzie rozpoczął pracę jako pilot cywilny w PLL LOT. Latał na samolotach transportowych Li-2 oraz otrzymanych z demobilu amerykańskich DC-3. Był jednym z pierwszych powojennych kapitanów w PLL LOT. Był pierwszym pilotem komunikacyjnym przeszkolonym na czterosilnikowym samolocie SNCASE SE.161 Languedoc, pierwszy samolot tego typu przyprowadził lotem do Warszawy (nawigator Janusz Badowski). Brał udział w akcji opylania lasów na Śląsku przeciwko mniszce brudnicy. Startując z lotniska Muchowiec pomyślnie wylądował z pełnym ładunkiem chemikaliów, gdy tuż po starcie uległ awarii silnik samolotu Li-2. Otrzymał za to podziękowanie na piśmie, a w niespełna miesiąc później, 21 lipca 1950 roku został z pracy zwolniony na fali masowych zwolnień. Pełnił też funkcję pilota doświadczalnego oblatując samoloty w Instytucie Lotnictwa (praca na zlecenie). Badał m.in. właściwości LWD Junak-2 w korkociągu plecowym[13]. W latach 1949-1950 należał do zespołu wykonującego próby państwowe motoszybowca HWL Pegaz[14].
Przez pewien czas pracował przy budowie Nowej Huty oraz odbudowie Zakładów im. H. Cegielskiego w Poznaniu (noszących wówczas nazwę Zakłady im. Stalina w Poznaniu – ZISPO). Po Październiku 1956 wrócił do latania – najpierw w lotnictwie sanitarnym. Latał na samolotach jedno i dwusilnikowych (Samoloty CSS-13, L-60 Brygadyr, Jak-12, Aero Ae-45, Aero Ae-145). W 1958 r przeszedł przeszkolenie na śmigłowcu SM-1 (instruktor płk. Jedynak), a następnie rolniczym, gdzie w ramach akcji rolniczych latał m.in. w Algierii, Egipcie i Libii (najczęściej na samolocie An-2)[15]. Odbywał też loty na samolocie Ił-14 SP-LNG tzw. „papugą” przystosowaną do pomiarów lotniczych urządzeń naziemnych Zarządu Ruchu Lotniczego i Lotnisk Komunikacyjnych[16]. Na emeryturę odszedł w wieku 67 lat. W roku 2006 Rada Miasta Poznania nadała mu tytuł Honorowego Obywatela Miasta Poznania[17]. Mieszkał w Pułtusku. Zmarł 17 czerwca 2012 roku. Był ostatnim żyjącym pilotem kampanii wrześniowej[18]. Został pochowany na Cmentarzu Zasłużonych Wielkopolan[19].
Wylatał ponad 9000 godzin na kilkudziesięciu typach samolotów i śmigłowców. Na liście Bajana został sklasyfikowany na 61. miejscu[20].
Ordery i odznaczenia
Za swą służbę otrzymał odznaczania[21]:
- Krzyż Srebrny Orderu Virtuti Militari,
- Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski,
- Krzyż Walecznych,
- Krzyż Partyzancki,
- Medal za Warszawę 1939–1945,
- Medal Zwycięstwa i Wolności 1945,
- Odznaka Grunwaldzka,
- Medal „Za udział w wojnie obronnej 1939”,
- Medal „Pro Memoria”,
- Odznaka „Weteran Walk o Wolność i Niepodległość Ojczyzny”.
Przypisy
- ↑ ar: Zmarł jeden z ostatnich pilotów kampanii wrześniowej. rp.pl, 2012-06-21. [dostęp 2012-06-21]. (pol.).
- ↑ Chyliński 2016 ↓, s. 133.
- ↑ Jędrzejewski 2014 ↓, s. 231.
- ↑ Pawlak 2009 ↓, s. 164.
- ↑ Rybka i Stepan 2006 ↓, s. 220.
- ↑ Rybka i Stepan 2006 ↓, s. 780.
- ↑ Pawlak 1991 ↓, s. 86.
- ↑ Pawlak 1991 ↓, s. 87-89.
- ↑ Pawlak 1991 ↓, s. 90.
- ↑ Chyliński 2016 ↓, s. 134.
- ↑ Olejko, Mroczkowski 2011 ↓, s. 356, 362.
- ↑ Szołdarska 1986 ↓, s. 94-95.
- ↑ Jędrzejewski 2014 ↓, s. 233.
- ↑ Chyliński 2016 ↓, s. 114.
- ↑ Jędrzejewski 2014 ↓, s. 234.
- ↑ Chyliński 2016 ↓, s. 135-137.
- ↑ Uchwała nr CVI/1213/IV/2006 z dnia 2006-10-24 - bip.poznan.pl, bip.poznan.pl [dostęp 2017-11-27] (pol.).
- ↑ Grzegorz Gerek: Opowieść o pilocie. pultusk24.pl, 2012-06-18. [dostęp 2012-06-21]. (pol.).
- ↑ Informacje na stronie um.poznan.pl
- ↑ „Lista Bajana”. Polskie siły Powietrzne w II wojnie światowej. [dostęp 2021-08-18]. (pol.).
- ↑ Jędrzejewski 2014 ↓, s. 237.
Bibliografia
- Rafał Chyliński: Motoszybowiec Pegaz i jego konstruktor Tadeusz Chyliński. Warszawa: Agencja Wydawnicza „Cinderella Books” Andrzej Zasieczny, 2016. ISBN 978-83-7339-150-5. OCLC 946341829.
- Jerzy Jędrzejewski: Polscy piloci doświadczalni. Warszawa: Wydawnictwa Naukowe Instytutu Lotnictwa, 2014. ISBN 978-83-63539-05-4. OCLC 883576680.
- Andrzej Olejko, Krzysztof Mroczkowski: Szachownice nad okupowaną Europą. Rzeszów: Wydawnictwo Libra, 2011. ISBN 978-83-89183-69-9. OCLC 730035695.
- Jerzy Pawlak: Absolwenci Szkoły Orląt: 1925-1939. Warszawa: Retro-Art, 2009. ISBN 83-87992-22-4. OCLC 69472829.
- Jerzy Pawlak: Polskie eskadry w Wojnie Obronnej 1939. Warszawa: Wydawnictwa Komunikacji i Łączności, 1991. ISBN 83-206-0795-7. OCLC 830072566.
- Ryszard Rybka, Kamil Stepan: Rocznik oficerski 1939. Stan na dzień 23 marca 1939. Kraków: Fundacja CDCN, 2006. ISBN 978-83-7188-899-1.
- Halszka Szołdarska: Lotnictwo Podziemia czyli dzieje Wydziału Lotniczego KG AK. Warszawa: Wydawnictwa Komunikacji i Łączności, 1986, seria: Biblioteczka Skrzydlatej Polski. Nr 29. ISBN 83-206-0532-6. OCLC 830221147.
Linki zewnętrzne
- Informacje na stronie Liceum im. K. Marcinkowskiego w Poznaniu
- „Trzej Muszkieterowie” – artykuł na portalu Pułtusk24
- Biografia na stronie Adama Iwańca. iwaniec.net.pl. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-03-07)].
- Lista nazwisk osób odznaczonych Orderem VIRTUTI MILITARI – opracowanie: Zenon Dudek. stankiewicze.com. [zarchiwizowane z tego adresu (2008-05-06)].
- Opis operacji III Most pióra Władysława Kabata. sites.google.com. [zarchiwizowane z tego adresu (2020-10-22)].
- Włodzimierz Gedymin. w: Polska Technika Lotnicza. Materiały historyczne (6/2004), s. 27-28. smil.org.pl. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-12-20)].
Media użyte na tej stronie
Roundel of the Polish Air Force (1921–1993).
Roundel of the Polish Air Force (1921–1993).
Baretka: Krzyż Walecznych (1920).
Baretka: Krzyż Partyzancki
Baretka: Medal Za udział w wojnie obronnej 1939
Naramiennik pułkownika Sił Powietrznych RP.
Baretka: Złoty Medal Zwycięstwa i Wolności
Baretka: Medal za Warszawę 1939-1945
Baretka Medalu "Pro Memoria"
Autor: User:Jurek281, Licencja: CC BY 3.0
Odznaka Grunwaldzka (zdjęcie pierwotnie wikipedysty Jurek281)