Wacław Gąsiorowski
![]() Fotografia portretowa pochodząca z archiwum Koncernu Ilustrowanego Kuriera Codziennego | |
Data i miejsce urodzenia | |
---|---|
Data i miejsce śmierci | |
Dziedzina sztuki | |
Odznaczenia | |
![]() | |
Nagrody | |
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/72/Wac%C5%82aw_G%C4%85siorowski_tablica_pa%C5%82ac_Biskup%C3%B3w_Krakowskich.jpg/240px-Wac%C5%82aw_G%C4%85siorowski_tablica_pa%C5%82ac_Biskup%C3%B3w_Krakowskich.jpg)
Wacław Gąsiorowski, ps. Wiesław Sclavus, Jan Mieroszewicz (ur. 27 czerwca 1869 w Warszawie[1], zm. 30 października 1939 w Konstancinie) – polski powieściopisarz, dziennikarz, publicysta, a także scenarzysta[2], działacz polonijny i niepodległościowy. W 1900 wydawca i redaktor periodyku „Strumień”, w latach 1921–1930 redaktor czasopism polonijnych w Stanach Zjednoczonych, autor powieści historycznych nawiązujących głównie do Epopei Napoleońskiej i powstania listopadowego i o akcentach publicystycznych, dramatów i licznych reportaży.
Młodość
Po skończeniu nauki w gimnazjum, w wieku 15 lat rozpoczął pracę zarobkową, by móc sam się utrzymać po śmierci rodziców. Dalszą wiedzę zdobywał samodzielnie.
Pracował jako pomocnik aptekarza. Czasy te opisał w wydanej w 1900 powieści zatytułowanej Pigularz. Wcielony do armii carskiej odbył niespełna 2-letnią służbę wojskową. Napisał wówczas pierwszą sztukę teatralną Szare życie, nagrodzoną w konkursie „Kuriera Warszawskiego” i wystawioną w teatrze „Rozmaitości” w 1892. Gdy wyszedł z wojska, pracował jako księgowy. Dał się poznać jako organizator konspiracji niepodległościowej w zaborze rosyjskim, m.in. organizował tajne czytelnie w Rawie i Warszawie. Był redaktorem „Przeglądu tygodniowego” i korespondentem „Słowa Polskiego”. W 1901, na łamach warszawskiego „Dziennika dla Wszystkich”, zaczęła ukazywać się w odcinkach powieść Huragan. I o ile krytycy przyjęli ją niechętnie, to uznanie czytelników zdobyła sobie natychmiast[3].
Emigracja
Ścigany przez rosyjską Ochranę za publikację Ugodowców (książki o wizycie w Warszawie cara Mikołaja II), zmuszony był emigrować z Królestwa. Przez jakiś czas mieszkał we Lwowie, a potem wyjechał na Zachód. W Paryżu (od 1904) zajął się pisarstwem, był założycielem tygodnika „Polonia” i struktur organizacyjnych „Sokoła”[4].
Studiował zbiory poloniców w Muzeum w Rapperswilu, po czym wędrował po Europie szlakami kampanii napoleońskich. Był na Elbie i Korsyce, zwiedzał pola bitew pod Marengo, Somosierrą i Wagram zbierając dokumentację do powieści z tej epoki.
Gdy wybuchła I wojna światowa, czynnie włączył się w działalność na rzecz odrodzenia państwa polskiego i uczestniczył w organizacji armii polskiej. Był jednym z sześciu członków komitetu organizacyjnego armii polskiej we Francji, powstałego jeszcze przed powołaniem komitetu werbunkowego[5]. Przebywając w Ameryce Północnej (1918–1919 i 1921–1930), wykładał literaturę i historię cywilizacji, kierując kolegium polskim w Cambridge Springs[6], a także pracował dla kilku czasopism polonijnych, jak „Kurier Nowojorski”, „Górnik” i „Gwiazda Polarna”.
W poczytnych powieściach dla młodzieży, które nawiązywały do lat Epopei Napoleońskiej, barwnie opisał wiele autentycznych postaci z tamtych czasów, czym zainspirował tak wybitnych pisarzy, jak Stefan Żeromski. Niewątpliwie oddziaływał na kilka pokoleń Polaków i ich wychowanie patriotyczne.
W kraju
Do Polski na stałe wrócił w 1930 i osiadł w willi „Ukrainka” w Konstancinie. Został prezesem Stowarzyszenia Pisarzy i Publicystów Emigracyjnych. Jego powieści historyczne cieszyły się niezmiennym powodzeniem czytelników (zwłaszcza młodych). Za całokształt działalności literackiej, w 1938 uhonorowany został Nagrodą im. Elizy Orzeszkowej[7].
Od 1936 był sołtysem Konstancina. Traktował tę funkcję jako honorową (nie pobierał wynagrodzenia). Zmarł nagle 30 października 1939. Pochowany został na cmentarzu w Skolimowie. Kondukt pogrzebowy z willi „Ukrainka” w Konstancinie na cmentarz w Skolimowie stał się wielką patriotyczną manifestacją[8]. Już krótko po jego śmierci przyjęło się określenie, jakoby pisarz „zmarł ze zgryzoty po klęsce wrześniowej”.
Twórczość
- Zginęła głupota! Powieść z niedalekiej przyszłości (1899)
- Pigularz (1901)
- Ugodowcy (1901)
- Trylogia napoleońska[9]:
- Huragan (1902)
- Rok 1809 (1903)
- Szwoleżerowie gwardii (1910) tom 1, tom 2
- Pani Walewska (1904)
- Czarny Generał (1904)
- Pamiętniki wojskowe Józefa Grabowskiego oficera sztabu cesarza Napoleona I, 1812-1813-1814 (1905)
- Finis Poloniae (1906)
- Anarchiści (1906)
- Księżna Łowicka (1908)
- Tragic Russia (1908)
- Emilia Plater (1910)
- Bem (1911)
- Babilon (1912)
- Miłość królewicza (1931)
- Thalitha Kumi (1907)
- Królobójcy (1905)
- Kajetan Stuart (1903)
- Interregnum (Bezkrólewie): powieść historyczna z XVIII wieku (1933)
- Fajka Batorego (1934)
Film
W 1932 roku powstał film Księżna Łowicka (znany też pod tytułem Noc Listopadowa) na podstawie powieści pod tym samym tytułem. W rolach głównych wystąpili Jadwiga Smosarska, Stefan Jaracz i Józef Węgrzyn.
W 1937 Wacław Gąsiorowski był autorem dialogów i kierownikiem literackim filmu Ułan Księcia Józefa (znanego też pod tytułem Dziewczyna i ułan) z Franciszekiem Brodniewiczem i Jadwigą Smosarską w rolach głównych.
Również w 1937 roku w Hollywood powstał film Pani Walewska (ang. Conquest) w reżyserii Clarence’a Browna będący ekranizacją powieści Gąsiorowskiego pod tym samym tytułem. W roli tytułowej wystąpiła Greta Garbo.
Odznaczenie
- Złoty Wawrzyn Akademicki (5 listopada 1938)[10]
Upamiętnienie
- Tablica pamiątkowa odsłonięta w 1969 na bocznej ścianie pałacu Biskupów Krakowskich (od strony trasy W-Z)[11].
Przypisy
- ↑ Stanisław Łoza (red.), Czy wiesz kto to jest?, (Przedr. fotooffs., oryg.: Warszawa : Wydaw. Głównej Księgarni Wojskowej, 1938.), Warszawa: Wydawnictwa Artystyczne i Filmowe : na zam. Zrzeszenia Księgarstwa, 1983, s. 197 .
- ↑ Ruszczyc, s. 267.
- ↑ Ruszczyc, s. 264.
- ↑ Ruszczyc, s. 268.
- ↑ Komitet organizacyjny armii polskiej we Francji. „Nowości Illustrowane”. Nr 10, s. 6, 8 marca 1919.
- ↑ Ruszczyc, s. 272.
- ↑ Wacław Gąsiorowski laureatem nagrody im. Orzeszkowej. „Gazeta Lwowska”, s. 2, Nr 281 z 11 grudnia 1938.
- ↑ Ruszczyc, s. 273.
- ↑ Trylogia Napoleńska w księgarni PWN
- ↑ M.P. z 1938 r. nr 258, poz. 606 „za wybitną twórczość literacką”.
- ↑ Stanisław Ciepłowski: Wpisane w kamień i spiż. Inskrypcje pamiątkowe w Warszawie XVII–XX w.. Warszawa: Argraf, 2004, s. 178. ISBN 83-912463-4-5.
Bibliografia
- Andrzej Niewiadowski: Leksykon polskiej literatury fantastycznonaukowej. Poznań: Wydawnictwo Poznańskie, 1990. ISBN 83-210-0892-5.
- Marek Ruszczyc: Polacy czasów niewoli. Warszawa: Młodzieżowa Agencja Wydawnicza, 1987. ISBN 83-203-1349-X.
Linki zewnętrzne
- Utwory Wacława Gąsiorowskiego w serwisie Wolne Lektury
- Autor: Wacław Gąsiorowski – lista publikacji na Cyfroteka.pl
- Dzieła Wacława Gąsiorowskiego w bibliotece Polona
Media użyte na tej stronie
Baretka: Wawrzyn Akademicki.
Autor: Adrian Grycuk, Licencja: CC BY-SA 3.0 pl
Tablica upamiętniająca Wacława Gąsiorowskiego na bocznej ścianie pałacu Biskupów Krakowskich przy ul. Miodowej 5 w Warszawie
Autor: Fistak22, Licencja: CC BY-SA 3.0 pl
pensjonat „Ukrainka”, 1914, otoczenie ogrodowo-leśne i ogrodzenie od strony ulicy, mur./met. Konstancin-Jeziorna, ul. Batorego 16, Gmina Konstancin-Jeziorna