Wacław Tokarz
![]() | |
![]() | |
Data i miejsce urodzenia | |
---|---|
Data i miejsce śmierci | |
Przebieg służby | |
Lata służby | 1914-1927 |
Siły zbrojne | |
Formacja | |
Główne wojny i bitwy | |
Późniejsza praca | historyk, dydaktyk |
Odznaczenia | |
![]() ![]() ![]() ![]() ![]() |
Wacław Tokarz (ur. 7 czerwca 1873 w Częstochowie, zm. 3 maja 1937 w Warszawie) – polski historyk powstań narodowych i wojskowości, profesor Uniwersytetu Jagiellońskiego i Uniwersytetu Warszawskiego, dydaktyk, propagator metody szczegółowej w badaniach historycznych, pułkownik piechoty Wojska Polskiego, członek Koła Krakowskiego Towarzystwa Historycznego[1], członek tymczasowego zarządu Polskiego Skarbu Wojskowego w 1912[2].
Życiorys
Od najmłodszych lat zaczął interesować się historią, poczynając od działalności w szkolnym kółku historycznym. W 1892 roku, po ukończeniu gimnazjum częstochowskiego, rozpoczął studiowanie historii na UJ. Wkrótce porzucił historię na rzecz chemii, którą zajmował się ok. 4 lat. Nabawił się jednak alergii na środki chemiczne, dlatego też zdecydował się powrócić na studia historyczne. Ukończył je w 1902, doktoryzując się u Wincentego Zakrzewskiego pracą pt. Ze studiów nad sejmem walnym za Zygmunta Augusta. Był członkiem Ligi Narodowej w latach 1900-1909[3].
W 1906 habilitował się nagrodzoną przez Akademię Umiejętności pracą pt. Ostatnie lata Hugona Kołłątaja[4][5]. W tym czasie nauczał historii w gimnazjum żeńskim Kaplińskiej w Krakowie. Wkrótce po śmierci Karola Potkańskiego (1908) objął katedrę historii powszechnej i austriackiej oraz tym samym otrzymał tytuł profesora. W 1911 roku ukończył, poprzedzoną wnikliwym przejrzeniem archiwów moskiewskich, pracę pt. Warszawa przed wybuchem powstania 17 kwietnia 1794 roku[6]. Praca ta powoduje skoncentrowanie się zainteresowań Tokarza wokół tematu powstań. Osiągnął tytuł profesora zwyczajnego.
Podejmowanie zagadnienia powstań przyciągało rzesze młodzieży działającej w ruchu strzeleckim na seminaria i wykłady Tokarza. Historyk ten wykształcił wielu w przyszłości mających się zasłużyć historyków, jak np. Stanisława Herbsta. Styczność Tokarza z ruchem strzeleckim spowodowała jego zainteresowanie się poczynaniami Piłsudskiego. Wkrótce Tokarz objął prezesurę koła Drugiej Krakowskiej Drużyny Strzeleckiej. Współtworzył także Komisję Skonfederowanych Stronnictw Niepodległościowych. Mając styczność z samym Piłsudskim wprowadził jego idee na UJ.
W 1914 roku wstąpił ochotniczo do wojska. Pełnił funkcję zastępcy szefa Departamentu Wojskowego NKN. Od 1915, jako aspirant, został żołnierzem Legionów Polskich. Był zastępcą Komisarza Głównego i członkiem Rady Polskiej Organizacji Narodowej w 1914 roku[7]. W trakcie wojny zbliżył się do obozu Władysława Sikorskiego. W 1917 został mianowany podporucznikiem. W tym samym roku wydał Armię Królestwa Polskiego 1815–1830. W tym okresie nauczał w szkołach podchorążych w Kamieńsku i w Kozienicach. Był pracownikiem Biura Komisji Wojskowej Tymczasowej Rady Stanu[8].
Po zakończeniu I wojny światowej Tokarz pozostał w wojsku. W 1920 został mianowany kapitanem. Pełnił służbę na stanowisku kierownika Wojskowego Instytutu Naukowo-Wydawniczego, pozostając oficerem nadetatowym 14 Pułku Piechoty[9][10]. Redagował Biblioteczkę Legionisty i Bellonę.
Z dniem 14 kwietnia 1921 jako urzędnik wojskowy V rangi został przeniesiony do służby naukowo-oświatowej w stopniu pułkownika służby naukowo-oświatowej[11]. Po zniesieniu służby naukowo-oświatowej został przeniesiony do korpusu oficerów piechoty. 3 maja 1922 został zweryfikowany w stopniu pułkownika ze starszeństwem z 1 czerwca 1919 i 134. lokatą w korpusie oficerów zawodowych piechoty[12]. Z tego okresu pochodzą prace pt. Bitwa pod Ostrołęką (1922)[13] i Sprzysiężenie Piotra Wysockiego i noc listopadowa (1925)[14].
Jako członek specjalnej komisji do zbadania zarzutów Piłsudskiego co do Wojskowego Biura Historycznego, przyczynił się do ich uchylenia. Tym samym w 1927 roku został zmuszony do przejścia w stan spoczynku. Z tego powodu podjął pracę na UW. W 1928, po śmierci Władysława Smoleńskiego, objął tam katedrę nowożytnej historii Polski. W tym czasie wydał swoją najbardziej znaną pracę pt. Wojna polsko-rosyjska 1830 i 1831 roku (1928), w której podjął się szerokiej polemiki z dotychczasowymi ustaleniami historyków, zwłaszcza wobec dzieła rosyjskiego historyka wojskowości gen. Aleksandra K. Puzyrewskiego (Wojna polsko-ruska 1831 r., wyd. Warszawa 1899). Z tego okresu pochodzi także Insurekcja Warszawska 17 i 18 kwietnia 1794 roku (1934)[15], którą uważa się powszechnie za najbardziej ciekawą i dojrzałą z prac Tokarza. Na UW rozwinął także prace edytorskie, wydając np. Pomniki Prawa Rzeczypospolitej Krakowskiej 1815-1848. Jednak starania te przerwała śmierć 3 maja 1937. Został pochowany na cmentarzu Powązkowskim w Warszawie 7 maja 1937[16] (kwatera 98-5-1/2)[17].
Uczniowie
Do grona jego uczniów zaliczają się: Eugenia Brańska, Janusz Durko, Rafał Gerber, Stanisław Herbst, Henryk Jabłoński, Maksymilian Meloch, Adam Moraczewski, Ksawery Świerkowski.
Ordery i odznaczenia
- Krzyż Niepodległości – 19 grudnia 1933 roku „za pracę w dziele odzyskania niepodległości”[18]
- Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski (2 maja 1922)[19]
- Krzyż Walecznych
- Oficer Legii Honorowej
- Kawaler Legii Honorowej – 28 maja 1921 roku[20]
Przypisy
- ↑ Teofil Emil Modelski, Towarzystwo Historyczne 1914-1924, w: Kwartalnik Historyczny, rocznik LI, zeszyt 1-2, Lwów 1937, s. 81.
- ↑ Wanda Kiedrzyńska, Powstanie i organizacja Polskiego Skarbu Wojskowego 1912—1914, w: "Niepodległość", t. XIII zeszyt 1 (33), 1936, s. 84.
- ↑ Stanisław Kozicki, Historia Ligi Narodowej (okres 1887-1907), Londyn 1964, s. 586.
- ↑ Wacław Tokarz , Ostatnie lata Hugona Kołłątaja (1794-1812). T. 1, polona.pl [dostęp 2020-03-05] .
- ↑ Wacław Tokarz , Ostatnie lata Hugona Kołłątaja (1794-1812). T. 2, polona.pl [dostęp 2020-03-05] .
- ↑ Wacław Tokarz , Warszawa przed wybuchem powstania 17 kwietnia 1794 roku, polona.pl [dostęp 2020-09-15] .
- ↑ Jerzy Pająk, Z dziejów Polskiej Organizacji Narodowej (wrzesień-grudzień 1914), w: Kieleckie Studia Historyczne, t. 14, 1996, s. 106.
- ↑ Włodzimierz Suleja, Tymczasowa Rada Stanu, Warszawa 1998, s. 220.
- ↑ Rocznik Oficerski 1923 ↓, s. 164, 396, 1540.
- ↑ Rocznik Oficerski 1924 ↓, s. 156, 340, 1401.
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 17 z 30 kwietnia 1921 roku, s. 867.
- ↑ Lista starszeństwa 1922 ↓, s. 25.
- ↑ Wacław Tokarz , Bitwa pod Ostrołęką, polona.pl [dostęp 2020-03-05] .
- ↑ Wacław Tokarz , Sprzysiężenie Wysockiego i noc listopadowa, polona.pl [dostęp 2020-03-05] .
- ↑ Wacław Tokarz , Insurekcja warszawska (17 i 18 kwietnia 1794 r.), polona.pl [dostęp 2020-03-05] .
- ↑ Pogrzeb ś. p. prof. W. Tokarza. „Gazeta Lwowska”, s. 3, Nr 102 z 9 maja 1937.
- ↑ Cmentarz Stare Powązki: EMILJA MIODUSZEWSKA, [w:] Warszawskie Zabytkowe Pomniki Nagrobne [online] [dostęp 2020-05-24] .
- ↑ M.P. z 1933 r. nr 292, poz. 318.
- ↑ Order Odrodzenia Polski. Trzechlecie pierwszej kapituły 1921–1924. Warszawa: Prezydium Rady Ministrów, 1926, s. 30.
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 29 z 23 lipca 1921 roku, s. 1204.
Bibliografia
- Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych. [dostęp 2018-03-22].
- Lista starszeństwa oficerów zawodowych. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1922.
- Rocznik Oficerski 1923. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1923.
- Rocznik Oficerski 1924. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1924.
- Rocznik Oficerski Rezerw 1934. Wielkopolska Biblioteka Cyfrowa, 1934. [dostęp 2016-06-11].
- Ś. p. prof. Wacław Tokarz. „Gazeta Lwowska”, s. 1, Nr 100 z 6 maja 1937.
Linki zewnętrzne
- Publikacje Wacława Tokarza w serwisie Polona
- Piotr Biliński, Wacław Tokarz 1873–1937. Historyk walk o niepodległość, Księgarnia Akademicka, Kraków 2018
Media użyte na tej stronie
Naramiennik pułkownika Wojska Polskiego (1919-39).
Lesser coat of arms of the Austrian Empire form the Congress of Vienna in 1815 until the Austro-Hungarian Compromise of 1867. It then represented the Cisleithanian territories of Austria-Hungary in the Reichsrat until 1915.
It shows the arms of Habsburg-Lorraine encircled by the chain of the Order of Golden Fleece, surmounted on the crowned Austrian imperial double-headed eagle clutching in its claws the Imperial orb, sceptre and sword, with the Imperial Crown of Rudolf above.
After 1915 the inescutcheon only displayed the red-white-red arms of Austria.Orzełek legionowy
Baretka: Krzyż Walecznych (1920).
Wacław Tokarz (1873-1937) - polski historyk powstań narodowych i wojskowości, profesor UJ i UW, dydaktyk, propagator metody szczegółowej w badaniach historycznych, pułkownik piechoty Wojska Polskiego.
Autor: Lukasz2, Licencja: CC0
Grób Wacława Tokarza na Cmentarzu Powązkowskim w Warszawie
Autor: Mateusz Opasiński, Licencja: CC BY-SA 3.0
Ulica Wałcawa Tokarza na warszawskim Bródnie oraz tablica Miejskiego Systemu Informacji upamiętniajaca patrona ulicy