Wachlarzówki

Wachlarzówki
Rhipiduridae[1]
Sundevall, 1872
Ilustracja
Przedstawiciel rodziny – wachlarzówka zmienna (Rhipidura rufiventris)
Systematyka
Domena

eukarionty

Królestwo

zwierzęta

Typ

strunowce

Podtyp

kręgowce

Gromada

ptaki

Podgromada

Neornithes

Infragromada

ptaki neognatyczne

Rząd

wróblowe

Podrząd

śpiewające

Rodzina

wachlarzówki

Typ nomenklatoryczny

Muscicapa flabellifera J.F. Gmelin, 1789 (= Rhipidura fuliginosa Sparrman, 1787)

Synonimy
Rodzaje

Wachlarzówki[10] (Rhipiduridae) – monotypowa rodzina ptaków z podrzędu śpiewających (Oscines) w obrębie rzędu wróblowych (Passeriformes).

Występowanie

Rodzina obejmuje gatunki występujące w orientalnej Azji, Australazji i Oceanii[11].

Morfologia

Długość ciała 13–21 cm; masa ciała 4,5–25 g[11].

Systematyka

Etymologia

  • Rhipidura: gr. ῥιπις rhipis, ῥιπιδος rhipidos „wachlarz”; ουρα oura „ogon”[12].
  • Ripidicala: gr. ῥιπις rhipis, ῥιπιδος rhipidos „wachlarz”; καλος kalos „piękno”[13]. Gatunek typowy: Muscicapa flabellifera J.F. Gmelin, 1789 (= Muscicapa fuliginosa Sparrman, 1787).
  • Leucocirca: gr. λευκος leukos „biały”; κερκος kerkos „ogon”[14]. Gatunek typowy: Muscicapa javanica Sparrman, 1788.
  • Sauloprocta: gr. σαυλοπρωκτος sauloprōktos „z kołyszącymi tylnymi częściami”, od σαυλοπρωκτιαω sauloprōktiaō „puszyć się”, od σαυλος saulos „buńczuczny”; πρωκτος prōktos „odbyt”[15]. Gatunek typowy: Rhipidura motacilloides Vigors & Horsfield, 1827 (= Turdus leucophrys Latham, 1801).
  • Neomyias: gr. νεος neos „nowy”; nowołac. myias „muchołówka”, od gr. μυια muia, μυιας muias „mucha”; πιαζω piazō „chwytać”[16]. Gatunek typowy: Rhipidura euryura S. Müller, 1843.
  • Cyanonympha: gr. κυανος kuanos „ciemnoniebieski”; νυμφη numphē „nimfa”[17]. Gatunek typowy: Hypothymis superciliaris Sharpe, 1877.
  • Howeavis: Frank Ernest Howe (1878–1955), australijski krawiec, oolog, ornitolog; łac. avis „ptak”[18]. Gatunek typowy: Muscicapa rufifrons Latham, 1801.
  • Setosura: częściowe odwrócenie epitetu gatunkowego Rhipidura setosa[19]. Gatunek typowy: Rhipidura setosa melvillensis Mathews, 1912 (= Rhipidura isura Gould, 1841).

Podział systematyczny

Do rodziny należy jeden rodzaj Rhipidura z następującymi gatunkami[10]:

  • Rhipidura atra Salvadori, 1876wachlarzówka czarna
  • Rhipidura perlata S. Müller, 1843wachlarzówka perlista
  • Rhipidura euryura S. Müller, 1843wachlarzówka białobrzucha
  • Rhipidura cockerelli (E.P. Ramsay, 1879)wachlarzówka białoskrzydła
  • Rhipidura fuscorufa P.L. Sclater, 1883wachlarzówka rdzawosterna
  • Rhipidura rufiventris (Vieillot, 1818)wachlarzówka zmienna
  • Rhipidura diluta Wallace, 1864wachlarzówka brązowogłowa
  • Rhipidura threnothorax S. Müller, 1843wachlarzówka białobroda
  • Rhipidura maculipectus G.R. Gray, 1858wachlarzówka białowąsa
  • Rhipidura leucothorax Salvadori, 1874wachlarzówka plamista
  • Rhipidura leucophrys (Latham, 1801)wachlarzówka smolista
  • Rhipidura javanica (Sparrman, 1788)wachlarzówka srokata
  • Rhipidura nigritorquis Vigors, 1831wachlarzówka czarnogrzbieta
  • Rhipidura aureola Lesson, 1831wachlarzówka białobrewa
  • Rhipidura albicollis (Vieillot, 1818)wachlarzówka białogardła
  • Rhipidura nigrocinnamomea E. Hartert, 1903wachlarzówka czarnogłowa
  • Rhipidura cyaniceps (Cassin, 1855)wachlarzówka sinogłowa
  • Rhipidura albiventris (Sharpe, 1877)wachlarzówka jasnobrzucha
  • Rhipidura superciliaris (Sharpe, 1877)wachlarzówka modra
  • Rhipidura phoenicura S. Müller, 1843wachlarzówka rdzaworzytna
  • Rhipidura rufidorsa A.B. Meyer, 1874wachlarzówka mała
  • Rhipidura brachyrhyncha Schlegel, 1871wachlarzówka papuaska
  • Rhipidura dahli Reichenow, 1897wachlarzówka szarogardła
  • Rhipidura matthiae Heinroth, 1902wachlarzówka czarnopierśna
  • Rhipidura malaitae Mayr, 1931wachlarzówka rudawa
  • Rhipidura lepida Hartlaub & Finsch, 1868wachlarzówka rdzawogrzbieta
  • Rhipidura sulaensis Neumann, 1939wachlarzówka cynamonowa
  • Rhipidura habibiei[20] Rheindt, Prawiradilaga, Ashari, Suparno & Ng, 2020wachlarzówka samotna
  • Rhipidura superflua E. Hartert, 1899wachlarzówka płomienna
  • Rhipidura teysmanni Büttikofer, 1892wachlarzówka przepasana
  • Rhipidura opistherythra P.L. Sclater, 1883wachlarzówka płowa
  • Rhipidura rufifrons (Latham, 1801)wachlarzówka rdzawa
  • Rhipidura semirubra P.L. Sclater, 1877wachlarzówka czerwonawa
  • Rhipidura dryas Gould, 1843wachlarzówka maskowa
  • Rhipidura albolimbata Salvadori, 1874wachlarzówka białoucha
  • Rhipidura hyperythra G.R. Gray, 1858wachlarzówka rudobrzucha
  • Rhipidura drownei Mayr, 1931wachlarzówka melanezyjska
  • Rhipidura nebulosa Peale, 1848wachlarzówka popielata
  • Rhipidura personata E.P. Ramsay, 1875wachlarzówka czarnowstęga
  • Rhipidura verreauxi Marié, 1870wachlarzówka kreskowana
  • Rhipidura tenebrosa E.P. Ramsay, 1882wachlarzówka ciemna
  • Rhipidura dedemi van Oort, 1911wachlarzówka smugowana
  • Rhipidura rennelliana Mayr, 1931wachlarzówka wyspowa
  • Rhipidura albiscapa Gould, 1840wachlarzówka szara
  • Rhipidura fuliginosa (Sparrman, 1787)wachlarzówka posępna
  • Rhipidura phasiana De Vis, 1885wachlarzówka namorzynowa

Analizy molekularne wskazują, że Chelidorhynx hypoxanthus, dawniej zaliczana do wachlarzówek jako Rhipidura hypoxantha, jest w rzeczywistości bliżej spokrewniona z owadówkami (Stenostiridae), a jej podobieństwo do wachlarzówek to wynik konwergencji[21].

Przypisy

  1. Rhipiduridae, [w:] Integrated Taxonomic Information System [online] (ang.).
  2. F. Boie. Genus Ripidicala. „Neues staatsbürgerliches Magazin mit besonderer Rücksicht auf die Herzogthümer Schleswig, Holstein und Lauenburg”. 1, s. 489, 1832. (niem.). 
  3. W. Swainson: Flycatchers. Edinburgh: W.H. Lizars, 1838, s. 126, ryc. 11, seria: Naturalist's library. (ang.).
  4. J. Cabanis: Museum Heineanum: Verzeichniss der ornithologischen Sammlung des Oberamtmann Ferdinand Heine, auf Gut St. Burchard vor Halberstadt. Cz. 1. Halberstadt: In Commission bei R. Frantz, 1850–1851, s. 57. (niem.).
  5. R.B. Sharpe: Catalogue of the Birds in the British Museum. Cz. 4: Perching Birds. London: Printed by order of the Trustees, 1879, s. 342. (ang.).
  6. H.Ch. Oberholser. A monograph of the flycatcher genera Hypothymis and Cyanonympha. „Proceedings of the United States National Museum”. 39, s. 587, 1911. (ang.). 
  7. G.M. Mathews. New generic names for Australian birds. „Austral Avian Record”. 1, s. 111, 1912. (ang.). 
  8. G.M. Mathews. New generic names, with some notes on others. „Austral Avian Record”. 2, s. 58, 1913. (ang.). 
  9. N.A. Vigors & T. Horsfield. A Description of the Australian Birds in the Collection of the Linnean Society; with an Attempt at arranging them according to their natural Affinities. „Transactions of the Linnean Society of London”. 15, s. 246, 1827. (ang.). 
  10. a b P. Mielczarek & M. Kuziemko: Rodzina: Rhipiduridae Sundevall, 1872 - wachlarzówki (wersja: 2022-08-28). [w:] Kompletna lista ptaków świata [on-line]. Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego. [dostęp 2022-10-12].
  11. a b D.W. Winkler, S.M. Billerman & I.J. Lovette: Fantails (Rhipiduridae), version 1.0. W: S.M. Billerman, B.K. Keeney, P.G. Rodewald & T.S. Schulenberg (redaktorzy): Birds of the World. Ithaca, NY: Cornell Lab of Ornithology, 2021. DOI: 10.2173/bow.rhipid1.01. [dostęp 2021-07-22]. (ang.). Publikacja w zamkniętym dostępie – wymagana rejestracja, też płatna, lub wykupienie subskrypcji
  12. The Key to Scientific Names, Rhipidura [dostęp 2022-10-12].
  13. The Key to Scientific Names, Ripidicala [dostęp 2022-10-12].
  14. The Key to Scientific Names, Leucocirca [dostęp 2022-10-12].
  15. The Key to Scientific Names, Sauloprocta [dostęp 2022-10-12].
  16. The Key to Scientific Names, Neomyias [dostęp 2022-10-12].
  17. The Key to Scientific Names, Cyanonympha [dostęp 2022-10-12].
  18. The Key to Scientific Names, Howeavis [dostęp 2022-10-12].
  19. The Key to Scientific Names, Setosura [dostęp 2022-10-12].
  20. Frank E. Rheindt, Dewi M. Prawiradilaga, Hidayat Ashari, Suparno, Chyi Yin Gwee, Geraldine W. X. Lee, Meng Yue Wu i Nathaniel S. R. Ng. A lost world in Wallacea: Description of a montane archipelagic avifauna. „Science”. 367 (6474), s. 167–170, 2020. DOI: 10.1126/science.aax2146. (ang.). 
  21. Árpád S. Nyári, Brett W. Benz, Knud A. Jønsson, Jon Fjeldså, Robert G. Moyle. Phylogenetic relationships of fantails (Aves: Rhipiduridae). „Zoologica Scripta”. 38 (6), s. 553–561, 2009. DOI: 10.1111/j.1463-6409.2009.00397.x. (ang.). 

Bibliografia

  • The Key to Scientific Names, J.A. Jobling (red.), [w:] Birds of the World [online], S.M. Billerman et al. (red.), Cornell Lab of Ornithology, Ithaca (ang.).

Media użyte na tej stronie

Wikispecies-logo.svg
Autor: (of code) -xfi-, Licencja: CC BY-SA 3.0
The Wikispecies logo created by Zephram Stark based on a concept design by Jeremykemp.
Rhipidura rufiventris isura 1.jpg
Autor: Lip Kee Yap from Singapore, Republic of Singapore, Licencja: CC BY-SA 2.0

Northern Fantail

Rhipidura rufiventris

ssp Rhipidura rufiventris isura

Northern Territory, Australia

August 2010

Distribution: avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?lang=EN&avibaseid=AEA...

690V8089
Closed Access logo alternative.svg
Autor: Jakob Voß, influenced by original art designed at PLoS, modified by Wikipedia users Nina and Beao, Licencja: CC0
Closed Access logo, derived from PLoS Open Access logo. Alternative version.