Wasilij Czujkow
(c) Mil.ru, CC BY 4.0 | |
Data i miejsce urodzenia | 31 stycznia?/ 12 lutego 1900 |
---|---|
Data i miejsce śmierci | |
Przebieg służby | |
Lata służby | |
Siły zbrojne | |
Stanowiska | d-ca: 64 i 62 Armii, 8 Gwardyjskiej Armii, Kijowskiego Okręgu Wojskowego, |
Główne wojny i bitwy | wojna domowa w Rosji, wojna polsko-bolszewicka, |
![]() | |
Odznaczenia | |
![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() |
Wasilij Iwanowicz Czujkow, ros. Василий Иванович Чуйков (ur. 31 stycznia?/ 12 lutego 1900 we wsi Sieriebrianyje Prudy, zm. 18 marca 1982 w Moskwie) – radziecki dowódca wojskowy, marszałek Związku Radzieckiego (1955), dowódca Wojsk Lądowych Armii Radzieckiej i wiceminister obrony ZSRR (1960–1964), szef Obrony Cywilnej ZSRR (1964–1972), członek Komitetu Centralnego KPZR, deputowany do Rady Najwyższej ZSRR 2. kadencji (1946–1949), dwukrotny Bohater Związku Radzieckiego (1944, 1945).
Życiorys
Dzieciństwo i młodość
Urodził się 12 lutego 1900. Wstąpił do Armii Czerwonej w 1918, a do RKP(b) rok później. Podczas wojny domowej szybko awansował, dochodząc do stanowiska dowódcy 43 pułku piechoty. Brał udział w wojnie z Polską w 1920 roku w rejonie Lepla, Lidy i Wilejki[1].
Okres międzywojenny
W 1925 ukończył Akademię Wojskową im. Michaiła Frunzego, a podczas następnej dekady – Akademię Mechanizacji i Motoryzacji. Od 1932 roku dowodził kolejno brygadą, korpusem, grupą wojsk, 4 Armią[1].
II wojna światowa
Na czele dowodzonej przez siebie 4 Armii we wrześniu 1939 roku wkroczył na teren Polski. Następnie jako dowódca 9 Armii brał udział w wojnie radziecko-fińskiej[1].
W latach 1940–1942 pełnił funkcję attaché wojskowego w Chinach i doradcy Czang Kaj-szeka. W marcu 1942 roku został odwołany do kraju, a następnie skierowany na południe ZSRR, gdzie w maju mianowano go dowódcą 1 Armii Rezerwowej, którą wkrótce przemianowano na 64 Armię. Latem 1942 armia ta toczyła ciężkie walki obronne na przedpolach Stalingradu, a po zepchnięciu przez Niemców do samego miasta odpowiadała za obronę jego południowej części. We wrześniu 1942 został dowódcą 62 Armii, najważniejszej w strukturze obrony Stalingradu. Pod jego dowództwem armia ta, choć ponosiła ciężkie straty i była stale spychana, mając za sobą jedynie Wołgę, wytrwała w obronie aż do listopada 1942[2].
Generał Czujkow okazał się zdecydowanym dowódcą, który najpierw pozbierał rozproszone oddziały powierzonej sobie 62 Armii, opanował panujące w nich rozprzężenie i objawy paniki, a następnie przekształcił je w jednostki, które podczas długich miesięcy walk toczonych pod ogromnym naporem wojsk niemieckich zaskakiwały determinacją i poświęceniem[3].
Szybko uczył się zasad walki w mieście, z dużą pomysłowością podsuwając swoim dowódcom i żołnierzom rozwiązania, które pomagały im opierać się przewadze wroga w powietrzu (trzymanie linii obronnych jak najbliżej linii nieprzyjaciela), zmuszać go do wyniszczającej walki na małym terenie (organizowanie izolowanych punktów obrony i grup szturmowych często atakujących po utracie poszczególnych obiektów)[4][5].
Utrzymywaniem swojego punktu dowodzenia bardzo blisko pierwszej linii frontu i częstym odwiedzaniem swoich oddziałów liniowych na ich pozycjach bojowych zaskarbił sobie szacunek własnych żołnierzy, choć – wzorem innych dowódców Armii Czerwonej – poświęcał ich życie z dużą łatwością. Dzięki temu, że udało mu się utrzymać w Stalingradzie aż do rozpoczęcia operacji „Uran” i „Mały Saturn”, przyczynił się do powodzenia ofensywy Armii Czerwonej, prowadzącej do rozbicia wojsk rumuńskich, węgierskich i włoskich nad Donem oraz okrążenia 6 Armii gen. Friedricha Paulusa w rejonie bronionego przez siebie miasta[1].
Po zwycięstwie stalingradzkim jego armia otrzymała honorowe miano gwardyjskiej, stając się 8 Gwardyjską Armią. Na jej czele brał udział w bitwie o Dniepr i wyzwoleniu prawobrzeżnej Ukrainy. Latem 1944, w składzie 1 Frontu Białoruskiego, nadal na czele 8 GwA, przekroczył Bug i zajął Lublin, a później walczył m.in. w zdobyciu Łodzi (19 stycznia 1945) i Poznania (23 lutego 1945). W kwietniu i maju 1945 wraz ze swoją armią brał udział w bitwie o Berlin. Czujkow 2 maja 1945 przyjął kapitulację gen. Helmuta Weidlinga, dowódcy garnizonu Berlina[6].
Okres powojenny
W latach 1945–1946 był szefem oddziału SMAD (Radzieckiej Administracji Wojskowej w Niemczech) w Turyngii, później jej komendantem. W latach 1949–1953 dowodził wojskami radzieckimi na terenie wschodnich Niemiec (od października 1949 w NRD), pełniąc jednocześnie funkcję szefa Radzieckiej Komisji Kontroli w Niemczech (SKK) i nadzorując odbiór reparacji wojennych na rzecz ZSRR (Kolonne).
W 1953 objął dowództwo Kijowskiego Okręgu Wojskowego, co oznaczało załamanie kariery. W 1955 został awansowany do stopnia marszałka Związku Radzieckiego. W 1960 powołano go na dowódcę Wojsk Lądowych Armii Radzieckiej i wiceministra obrony ZSRR.
W 1964 jego kariera wojskowa załamała się ponownie, gdy objął mało prestiżowe stanowisko szefa Obrony Cywilnej Związku Radzieckiego. Funkcję tę pełnił aż do przejścia na emeryturę w 1972. W latach 1961–1982 był też członkiem KC KPZR.
Zmarł 18 marca 1982 w Moskwie. Zgodnie z jego wolą, został pochowany w Wołgogradzie. Mogiła marsz. Wasilija Czujkowa znajduje się u stóp pomnika Matki Ojczyzny na Kurhanie Mamaja[1].
Awanse
- kombrig (1935)
- komdyw (23 lipca 1938)
- komkor (9 lutego 1939)
- generał porucznik (4 czerwca 1940)
- generał pułkownik (27 października 1943)
- generał armii (12 listopada 1948)
- marszałek Związku Radzieckiego (11 marca 1955)
Odznaczenia
- Medal Złota Gwiazda Bohatera Związku Radzieckiego – dwukrotnie (19 marca 1944, 6 kwietnia 1945)
- Order Lenina – dziewięciokrotnie (1943, 1944, 1945, 1950, 1960, 1970, 1975, 1978, 1980)
- Order Rewolucji Październikowej (1968)
- Order Czerwonego Sztandaru – czterokrotnie (1920, 1925, 1944, 1948)
- Order Suworowa I klasy – trzykrotnie (1943, 1944, 1945)
- Order Czerwonej Gwiazdy (1940)
- Medal jubileuszowy „W upamiętnieniu 100-lecia urodzin Władimira Iljicza Lenina”
- Medal „Za obronę Stalingradu”
- Medal „Za wyzwolenie Warszawy”
- Medal „Za zdobycie Berlina”
- Medal „Za zwycięstwo nad Niemcami w Wielkiej Wojnie Ojczyźnianej 1941–1945”
- Medal jubileuszowy „Dwudziestolecia zwycięstwa w Wielkiej Wojnie Ojczyźnianej 1941–1945”
- Medal jubileuszowy „Trzydziestolecia zwycięstwa w Wielkiej Wojnie Ojczyźnianej 1941–1945”
- Medal Weterana Sił Zbrojnych ZSRR
- Medal jubileuszowy „XX lat Robotniczo-Chłopskiej Armii Czerwonej”
- Medal jubileuszowy „30 lat Armii Radzieckiej i Floty”
- Medal jubileuszowy „40 lat Sił Zbrojnych ZSRR”
- Medal jubileuszowy „50 lat Sił Zbrojnych ZSRR”
- Medal jubileuszowy „60 lat Sił Zbrojnych ZSRR”
- Honorowa Broń ze Złotym Godłem Państwowym ZSRR (1968)
- Order Suche Batora (Mongolia)
- Złoty Order Zasług dla Ojczyzny – dwukrotnie (NRD)
- Order „Złota Gwiazda Przyjaźni między Narodami” (NRD)
- Krzyż Złoty Orderu Wojennego Virtuti Militari (Polska)
- Krzyż Wielki Orderu Odrodzenia Polski (Polska)
- Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski (Polska)
- Order Krzyża Grunwaldu II klasy (Polska)
- Medal za Warszawę 1939–1945 (Polska)
- Medal za Odrę, Nysę, Bałtyk (Polska)
- Krzyż Wybitnej Służby (USA)
Przypisy
- ↑ a b c d e Валерий Русанов: Василий Иванович Чуйков. Ministerstwo Obrony Federacji Rosyjskiej. [dostęp 2022-05-31]. (ros.).
- ↑ Battle of Stalingrad. History Channel. [dostęp 2022-05-31]. (ang.).
- ↑ Wilhelm Adam, Otto Ruhle: With Paulus at Stalingrad. Barnsley: Pen & Sword Books Ltd., 2015, s. 80. ISBN 978-1-47383-386-9. (ang.).
- ↑ Antony Beevor: Stalingrad. London: Viking, 1998, s. 128, 129. ISBN 978-0-14-103240-5. (ang.).
- ↑ William Craig: Enemy at the Gates: The Battle for Stalingrad. New York: Penguin Books, 1973, s. 90, 91. ISBN 0-14-200000-0. (ang.).
- ↑ Antony Beevor: Berlin 1945 Upadek. Kraków: Znak, 2010, s. 474. ISBN 978-83-240-1380-7.
Bibliografia
- Bolesław Potyrała , Hieronim Szczegóła , Czerwoni marszałkowie. Elita Armii Radzieckiej 1935-1991, Zielona Góra: Wyd. WSP im. Tadeusza Kotarbińskiego, 1997, ISBN 83-86832-23-1, OCLC 835148265 .
- Bolesław Potyrała , Władysław Szlufik , Who is who? Trzygwiazdkowi generałowie i admirałowie radzieckich sił zbrojnych z lat 1940–1991, Częstochowa: WSP, 2001, ISBN 83-7098-662-5, OCLC 831020923 .
- Antony Beevor – Stalingrad, Wyd. SIW Znak, Kraków 2008, ISBN 978-83-240-0979-4.
- Encyklopedia II Wojny światowej: Wielkie Bitwy, Polskie Media Amer.Com S.A., nr 59, s. 6, ISBN 978-83-252-0225-5.
- Mała Encyklopedia Wojskowa, t. I, Wyd. MON, Warszawa 1971
- Encyklopedia II wojny światowej, Wyd. MON, Warszawa 1975
- (ros.) W. Jegorszyn – Feldmarszałkowie i marszałkowie, Moskwa 2000
- (ros.) K. Zalesskij – Imperium Stalina. Biograficzny słownik encyklopedyczny, Moskwa 2000
- (ros.) Radziecka Encyklopedia Wojskowa, Moskwa
- (ros.) Wielka Encyklopedia Radziecka, t. 29, s. 251, Moskwa 1969-1978
- (ros.) Wojskowy słownik encyklopedyczny, Moskwa 1986
- Василий Иванович Чуйков – Герои страны (ros.)
- Василий Иванович Чуйков – Проект ХРОНОС (ros.)
- Wyżsi dowódcy Związku Radzieckiego. b2386828.msk.ru. [zarchiwizowane z tego adresu (2009-04-01)]. (ros.).
- ISNI: 0000 0001 0797 3153
- VIAF: 108865342, 15091690
- LCCN: n84089965
- GND: 118666266
- NDL: 00435998
- LIBRIS: 20dgchrl10ngndl
- BnF: 15591615h
- SUDOC: 081359470
- NLA: 35265548
- NKC: jx20040722010
- NTA: 073922633
- BIBSYS: 90236221
- CiNii: DA01256724
- PLWABN: 9810662091105606
- NUKAT: n96029590
- J9U: 987007308762005171
- LNB: 000153068
- NSK: 000191472
- CONOR: 32939619
- LIH: LNB:eZq;=CA
- WorldCat: lccn-n84089965
Media użyte na tej stronie
A red star and a hammer and sickle with golden border and red rims.
Ribbon bar for the Soviet decoration Order of Lenin. Drawn by Zscout370.
Ribbon bar of the Order of the Red Star. The Soviet Union (USSR).
100th Anniversary of Lenin's Birth medal ribbon
Baretka: Order Krzyża Grunwaldu II klasy
Baretka: Medal Morski
Order of Suvorov ribbon, class one
Ribbon bar for the Soviet Award "30 Years of Victory"
Source: Drawn by User:Zscout370Ribbon bar of the Medal "For the Victory over Germany in the Great Patriotic War 1941–1945". The Soviet Union (USSR).
Ribbon bar for Soviet medal "50th Anniversary of the Soviet Armed Forces"
Source: Drawn by User:Zscout370Ribbon bar for the Soviet medal "20 Years of Victory"
Ribbon bar Medal For the Liberation of Warsaw
Baretka Orderu "Gwiazda Przyjaźni między Narodami" - Złota Gwiazda
Ribbon bar of the Order of the Red Banner. The Soviet Union (USSR).
(c) Markv, CC-BY-SA-3.0
Volgograd. Graf van generaal Tsjoeikov op Mamaev Koergan. Eigen foto Mark Voorendt, juli 2005.
Autor: Kei, Licencja: CC BY-SA 3.0
Baretka: Order Suche Batora (wersja do roku 1961) – Mongolska Republika Ludowa.
Medal “Gold Star” of a “Hero of the Soviet Union”
Ribbon bar of the Jubilee Medal "XX Years of the Workers' and Peasants' Red Army"
Ribbon bar of the Medal "For the Capture of Berlin". The Soviet Union (USSR).
A red star. 1922-1943. Used as a symbol of communism in some occasions. The symbol can also represent socialism. Also seen on Soviet aircraft.
Ribbon bar of the Jubilee Medal "40 Years of the Armed Forces of the USSR".
Tablica pamiątkowa na terenie Parku Cytadela w Poznaniu
Shoulder board of “Marshal of the Soviet Union” (OF10) – from 1943 to 1955. This type of rank insignias has been used in the Red Army from 1943 to 1946, and in the Soviet Army from 1946 to 1955. In 1955 the layout of shoulder boards has been changed.
Soviet Military Veteran Ribbon.
Złoty Order "Za Zasługi dla Narodu i Ojczyzny" (NRD)
Baretka: Medal za Warszawę 1939-1945
Ribbon bar of the Jubilee Medal "30 Years of the Armed Forces of the USSR".
(c) Mil.ru, CC BY 4.0
Маршал Советского Союза, дважды Герой Советского Союза Василий Иванович Чуйков