Wielkorosja
Wielkorosja, Wielkoruś (również Ruś Wielka, Wielka Rosja) – termin utrwalony w XIV wieku w nomenklaturze państwowej i cerkiewnej dla nazwania Rusi północno-wschodniej, w przeciwieństwie do Małorosji, czyli Rusi południowo-zachodniej. Nazwa wprowadzona pierwotnie dla oznaczenia ziem ruskich poza księstwem halicko-wołyńskim i prawosławną metropolią małoruską z ówczesnymi siedzibami w Haliczu i Nowogródku (XIV wiek)[1], następnie odnoszona do ziem Carstwa Rosyjskiego i Imperium Rosyjskiego. Nazwa przestała być używana przez urzędy rosyjskie po rewolucji lutowej i obaleniu caratu. Wielkorosja ze wszystkich regionów ruskich miała najznaczniejszy wpływ na rozwój państwowości rosyjskiej, formowanie się nowoczesnego narodu rosyjskiego i jego kultury.
Etymologia
Rosyjskie ekwiwalenty nazwy „Wielkorosja” to: Великороссия (Wielikorossija), Великая Русь (Wielikaja Rus) i Великая Россия (Wielikaja Rossija). Przypuszczalnie nazwa jest słowiańską kalką z języka średniogreckiego. Bizantyjczycy używali terminów Μεγάλη Ῥωσσία (Megálē Rhōssía) – „Wielka Rosja” w celu określenia Rusi północno-wschodniej i Μικρὰ Ῥωσσία (Mikrà Rhōssía – „Mała Rosja” w celu nazwania zachodniej części Rusi. W łacińskich dokumentach występuje jako Russia magna, Ruthenia magna, Russia maior i Ruthenia maior. Nazwy „Wielkorosja” i „Małorosja” zostały utrwalone przez patriarchę Konstantynopola Kaliksta I, który w 1361 roku dokonał podziału ruskiej Cerkwi prawosławnej na Metropolię Wielkoruską z siedzibami we Włodzimierzu i Kijowie oraz Metropolię Małoruską z siedzibami w Haliczu oraz Nowogródku[1]. Termin Wielkoruś oznaczał większą oraz starszą część kraju i metropolii ruskiej z grodami: Kijów, Nowogród Wielki, Włodzimierz nad Klaźmą i Moskwą. Podobny podział zastosowano dla rozróżnienia ziem polskich (Małopolska i Wielkopolska) oraz starożytnych ziem greckich.
Historia użycia nazwy
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/01/Dal_Dictionary_title.jpg/220px-Dal_Dictionary_title.jpg)
Początkowo nazwa „Wielka Ruś” oznaczała wszystkie ziemie ruskie oprócz księstwa halicko-wołyńskiego. Nazwa została utrwalona przez patriarchę Konstantynopola Kaliksta I, który w 1361 roku dokonał podziału ruskiej Cerkwi prawosławnej na Metropolię Wielkoruską z siedzibami we Włodzimierzu i Kijowie oraz Metropolię Małoruską z siedzibami w Haliczu oraz Nowogródku[1]. Nazwa „Wielkorosja” była używana na przestrzeni wieków w oficjalnej nomenklaturze państwowej i cerkiewnej Carstwa Rosyjskiego i Cerkwi prawosławnej.
Po zawarciu ugody perejasławskiej w 1654 roku, obok starej „Wielkorosji” została wprowadzona w administracji rosyjskiej nazwa „Małorosja”, a car rosyjski zmienił swój tytuł na władcę Wszystkiej Wielkiej i Małej Rusi. Nazwa Małorosja oznaczała obszar inkorporowanego do Carstwa Rosyjskiego na statusie autonomicznym kozackiego Hetmanatu – województw: czernihowskiego, kijowskiego i bracławskiego Rzeczypospolitej, ziem należących dawniej do Rusi Kijowskiej, które carowie rosyjscy zamierzali przyłączyć do swego państwa. Wielkorosją nazywano obszar Carstwa Rosyjskiego w granicach ustalonych pokojem w Polanowie. W 1662 roku ustanowiono w Moskwie Prikaz Małorosyjski, a w 1688 roku utworzono Prikaz Wielkorosyjski w celu kontroli południowych rubieży Rosji.
W okresie późniejszym termin zaczął oznaczać najstarsze ziemie państwa rosyjskiego z najważniejszymi miastami: Biełgorod, Biełoziersk, Briańsk, Iwanowo, Jarosław, Kaługa, Kostroma, Kursk, Lipieck, Moskwa, Murom, Niżny Nowogród, Nowogród Wielki, Orzeł, Penza, Pietrozawodsk, Psków, Riazań, Rostów, Smoleńsk, Suzdal, Tambow, Tuła, Wielki Ustiug, Włodzimierz, Wołogda i Woroneż. Do historycznej Wielkorosji należą także ziemie tzw. Ukrainy Słobodzkiej, okolice Achtyrki, Charkowa, Iziuma i Sum. Ziemie te przynależały administracyjnie do Prikazu Wielkorosyjskiego, jednak już w drugiej połowie XVII wieku stały się terenem intensywnego osadnictwa ukraińskiego, który stopniowo zdominował substrat wielkoruski.
Rosyjskie urzędy przestały stosować nazwy „Wielkorosja” i „Małorosja” w 1917 roku, po rewolucji lutowej, upadku caratu i powstaniu Ukraińskiej Centralnej Rady.
Zobacz też
Przypisy
Media użyte na tej stronie
Autor: Nicolaas Visscher II (1649-1702), Licencja: CC BY-SA 3.0
Map of Russia by Nicolaas Visscher II (1649-1702)
Европейская часть Российской империи
Autor: Trevbus, Licencja: CC BY-SA 3.0
Mapa dialektów (północnorosyjski, południoworosyjski) i gwar środkoworosyjskich (podstawa — mapa 1965 roku)
Johnson's Europe Published By Johnson And Ward.
Pub Title: Johnson's New Illustrated (Steel Plate) Family Atlas, With Physical Geography, And With Descriptions Geographical, Statistical, And Historical ... By Richard Swainson Fisher, M.D. ... Maps Compiled, Drawn, And Engraved Under The Supervision Of J.H. Colton And A.J. Johnson. New York: Johnson And Ward, Successors To Johnson And Browning (Successors To J.H. Colton And Company,) No. 113 Fulton Street. 1865. Entered ... One Thousand Eight Hundred and Sixty-four, by A.J. Johnson ... New York.
Pierre Du Val. Moscovie dite autrement Grande et Blanche Russie. Paris, 1677
Title of Explanatory Dictionary of the Live Great Russian language. 2nd ed. (1880–1883), Vol. 1.