Wikariat generalny branicki
![]() Dystrykt kietrzański na mapie z 1890 roku | |
Siedziba | |
---|---|
Data powołania | 1742~1751 |
Data zamknięcia | 1945~1972 |
Archidiecezja | ołomuniecka (do 1777 diecezja) |
Wikariat generalny branicki, przed 1924 r. komisariat kietrzański lub zwyczajowo dystrykt kietrzański albo polskie Morawy – jednostka administracji kościelnej, jaką po wojnach śląskich i rozdzieleniu granicą terytorium diecezji ołomunieckiej (od 1777 archidiecezji) utworzono na tym jej obszarze, który znalazł się w granicach Królestwa Prus. Od 1751 zorganizowany jako komisariat, po 173 latach, od 1924 jako Wikariat Generalny, w 1938 do 1945 powiększony o część archidiecezji ołomunieckiej w granicach Kraju Sudetów.
Historia
Do 1742 roku cały obszar diecezji ołomunieckiej znajdował się w granicach monarchii Habsburgów. W 1742 Prusy zajęły prawie cały Śląsk, w tym mały obszar wokół Głubczyc i Kietrza gdzie znajdowało się 26 parafii diecezji ołomunieckiej[1], podzielonych na trzy dekanaty: Kietrz, Hulczyn i Opawica, częściowo przekraczające ówczesną granicę. W 1750 roku Prusy zażądały od biskupa ołomunieckiego Ferdynanda Troyera powołania wikariusza dla tego obszaru. Tym samym w 1751 powołano biskupi komisariat do zarządzania pruską częścią diecezji ołomunieckiej, a pierwszym komisarzem został ks. Karl Fliez, proboszcz i dziekan z Opawicy. Po nim do 1916 roku urząd ten sprawowali proboszczowie Kietrza[2]. W latach 1916–1945 kiedy komisarzem był ks. Josef Martin Nathan, siedziba Komisariatu mieściła się w Branicach[3].
W 1778 dla powyższych trzech dekanatów został zorganizowany archiprezbiteriat kietrzański[4] a rok później poprawiono ich granice aby pokrywały się z granicą państwowa[5]. W 1794 odtworzono dawny dekanat głubczycki. W 1850 zlikwidowano dekanat opawicki[5]. W 1863 dekanat kietrzański liczył 13 parafii i 3 lokalie, hulczyński 13 parafii i 1 lokalię, głubczycki 11 parafii, 2 administratury, 4 lokalie.
W 1916 Komisariat obejmował 136 tysięcy wiernych[3], w trzech dekanatach: Kietrz, Głubczyce i Hluczyn. W 1919 wyłączono obszar kraiku hulczyńskiego (i większą część dekanatu), który znalazł się w Czechosłowacji. Wobec pozostałego obszaru przestano używać określenia dystrykt kietrzański. Granice pozostałych dekanatów zmieniono i powołano nowy dekanat branicki. 19 kwietnia 1924 ks. Nathan został mianowany wikariuszem generalnym pruskiej części archidiecezji ołomunieckiej. Pozostałe w granicach Niemiec 3 dekanaty obejmowały 46 parafii i 86 042 katolików[3]. Po 1938 obszar branickiego wikariatu generalnego zostały poszerzony o 22 dekanaty archidiecezji ołomunieckiej z 270 parafiami, które znalazły się w granicach Kraju Sudetów. Część sudeckoniemiecka liczyła blisko 600 000 katolików, a pruska ponad 137 000[3].
Po II wojnie światowej biskup Nathan zrzekł się jurysdykcji kościelnej nad podległymi mu wcześniej parafiami. Pomimo zaniku wikariatu generalnego parafie w okolicach Głubczyc i Polski odtąd położone w Polsce, podlegały formalnie archidiecezji ołomunieckiej do 1972, kiedy to powstała diecezja opolska[6].
Komisarze[3]
- ks. Karl Fleßl (1751–1756)
- ks. Franz Reittenharth (1756–1784)
- ks. Matthäus Wlokka (1784–1796)
- ks. Johann Stanjek (1796–1812)
- ks. Franz Lauffer (1812–1837)
- ks. Ignatz Molerus (1838–1948
- ks. Karl Ullrich (1848–1875)
- ks. Anton Richtarsky (1882–1893)
- ks. Robert Sterz (1893–1907)
- ks. Ignatz Maiß (1907–1916)
- ks. Josef Martin Nathan (1916–1924, 1924–1945 jako wikariusz generalny)
Po 1945 r. terytorium przejęła administracja apostolska opolska.
Uwaga: w latach 1875–1882 działalność Komisariatu została zawieszona.
Zobacz też
- Wielki dekanat kłodzki
- Wikariat generalny austriackiej części diecezji wrocławskiej
- Morawcy
- Powiat głubczycki (1743–1817)
- Morawskie enklawy na Śląsku
Przypisy
- ↑ Karol Tomecki. Organizacja kościelna na Śląsku austriackim w drugiej połowie XVIII wieku. „Śląskie Studia Historyczno-Teologiczne”, 1994.
- ↑ Historia parafii w Kietrzu. [dostęp 2013-11-18]. [zarchiwizowane z tego adresu (2013-11-13)].
- ↑ a b c d e Benedykt Pospiszyl. Wikariat Generalny z siedzibą w Branicach. „Informator Branicki”. 5 (83), s. 16, maj 2011. ISSN 1733-6821.
- ↑ G. Wolný, 1863, s. 207.
- ↑ a b K. Maler, 2015, s. 191.
- ↑ Historia diecezji opolskiej. [dostęp 2013-11-18]. [zarchiwizowane z tego adresu (2019-03-21)].
Bibliografia
- Gregor Wolný: Kirchliche Topographie von Mähren. I. Abtheilung, Band 5. Brünn: Nitsch und Grosse, 1863, s. 207–346.
- Emil Komarek, Distrikt Katscher in Recht und Geschichte, Ratibor: Oberschlesische Gesellschaftsdruckerei m.b. H. 1933.
- Emil Komarek, Dystrykt Kietrzański. Jego podstawy prawne i dzieje. Z języka niemieckiego przełożył oraz wstępem i przypisami opatrzył Paweł Newerla, Racibórz 2014.
- Katarzyna Maler. Zarys dziejów Kościoła katolickiego na ziemi głubczyckiej od średniowiecza do 1945 roku. „Wrocławski Przegląd Teologiczny”. 23, s. 185–196, 2015.