Willa Tadeusza Michejdy
![]() - A/721/2020 z 26.10.2020 (woj. śląskie)[1] - A/1446/91 z 30.12.1991 (woj. katowickie)[2] | |
(c) Lestat, CC-BY-SA-3.0 Willa Tadeusza Michejdy | |
Państwo | |
---|---|
Miejscowość | |
Adres | |
Typ budynku | willa mieszkalna |
Styl architektoniczny | |
Architekt | |
Rozpoczęcie budowy | 1926 |
Ukończenie budowy | 1930 |
Pierwszy właściciel | |
Położenie na mapie Polski (c) Karte: NordNordWest, Lizenz: Creative Commons by-sa-3.0 de | |
![]() |
Willa Tadeusza Michejdy – modernistyczny dom wybudowany w Katowicach w latach 1926−1930[3] przy ul. księcia Józefa Poniatowskiego 19 przez architekta Tadeusza Michejdę[4] jako willa własna[5].
Historia
Willa własna Tadeusza Michejdy była jego pierwszym samodzielnym projektem w Katowicach, gdzie osiedlił się w 1924 roku po ukończeniu studiów na Politechnice Lwowskiej[6][7].
Pierwotny projekt powstał w 1926 roku. Ostateczny kształt domu odbiega jednak od tej koncepcji. Zmiany nie dotyczyły ogólnej formy budynku, ani jego wnętrza, a jedynie kompozycji i dekoracji fasady i kształtu ogrodzenia[6].
Architekt zaprojektował budynek dwurodzinny. Parter mieścił mieszkanie rodziny Michejdów, jego pracownię architektoniczną i siedzibę Związku Architektów na Śląsku. Na dwóch wyższych kondygnacjach zaprojektowano duże komfortowe mieszkanie pod wynajem[7][8].
W 1941 roku po przymusowym opuszczeniu Katowic przez architekta z rodziną dom został przejęty przez Niemców. Po 1945 zamieniony na mieszkania kwaterunkowe. Obecnie jest własnością prywatną[3][9].
Został wpisany do rejestru zabytków 30 grudnia 1991 (nr rej.: A/1446/91, A/721/2020[1])[2][10]
W 1998 roku katowicki oddział SARP ufundował umieszczoną na ogrodzeniu willi tablicę upamiętniającą postać i działalność Tadeusza Michejdy.
Willę umieszczono w projekcie „Szlak Moderny” w Katowicach[11].
Architektura
Stylistycznie budynek nawiązuje do tzw. polskiej sztuki dekoracyjnej związanej z Wystawą Sztuki Dekoracyjnej w Paryżu w 1925 r. (kapitele o dekoracji kryształkowej) i ulubionego w tym czasie przez Tadeusza Michejdę formizmu stworzonego przez Stanisława Ignacego Witkiewicza.
Jest to trzykondygnacyjny budynek na planie prostokąta, z którego wyłamują się dwukondygnacyjne przybudówki w narożnikach, połączone wspartym na słupach balkonem, biegnącym na poziomie pierwszego piętra przez całą elewację południową. Dachy przybudówek wykorzystano jako balkony dostępne z pomieszczeń drugiego piętra. Dom przykrywa płaski dach-taras otoczony żelazną balustradą, na którym spoczywa nadbudówka, pełniąca funkcję strychu.
Ściany budynku są gładkie, tynkowane.
Elewacje boczne (wschodnią i zachodnią) oraz tylną (południową) zaprojektowano podobnie. Rytmicznie rozstawione okna o tym samym kształcie i rozmiarze ujęto w pionowe lizeny zwieńczone niewielkim gzymsem.
Odmiennie potraktowano elewację frontową (północną). Znajdującą się centralnie wnękę przedzielają dwa masywne słupy, rozszerzające się schodkowo w stronę utworzonych w ten sposób nisz, w których umieszczono prostokątne, wielodzielne okna, a na osi całego założenia drzwi wejściowe z trójkątnym szczytem nad portalem wyprofilowanym uskokowo. Po obu stronach centralnej wnęki na wysokości pierwszego piętra znajdują się płaskorzeźby, przedstawiające mocno stylizowane sceny pracy architekta.
Willę otacza niewysoki mur z dwuskrzydłową furtką wykonaną z kutych krat.
W narożniku północno-zachodnim bezpośrednio do ogrodzenia przylega pawilon, pełniący obecnie funkcję sklepu, a od strony ul. Kilińskiego dobudowany pod kątem prostym garaż.
Dom ma trzy kondygnacje mieszkalne. Parter został przeznaczony na mieszkanie rodziny architekta. Usytuowana po północno-zachodniej stronie część mieszkalna w celu odizolowania od reszty pomieszczeń została wydzielona osobnym korytarzem i nie jest dostępna bezpośrednio z holu. Znajdowały się tu w układzie amfiladowym: pokój pana, pokój stołowy z wyjściem do ogrodu, pokój pani połączony z pokojem dziecinnym, służbówka, kuchnia, łazienka i dwie ubikacje.
Na prawo z dużej sieni na parterze mieściło się wejście do biura architektonicznego, połączonego z gabinetem.
Pierwsze i drugie piętro stanowiły jedno mieszkanie, wynajmowane w celu spłacenia długu hipotecznego[8]. Na piętrze zaprojektowano duży pokój stołowo-mieszkalny z wyjściem na werandę, z jednej strony łączący się przez dwuskrzydłowe drzwi z salonem, a z drugiej z oddzielającym go kotarą pokojem pani, w którym umieszczono wyjście na balkon, połączone z zejściem do ogrodu. Ponadto ulokowano tu kuchnię, pokój służbowy i spiżarnię.
Drugie piętro zajmowały: pokój pana i pani, pokoje dzieci, pokój gościnny, łazienka i ubieralnia.
Hol pełniący funkcję klatki schodowej miał charakter reprezentacyjny. Dominują tu trójbiegowe schody o niklowanym oporęczowaniu.
Wnętrza willi odznaczały się wysokim standardem. Większość pomieszczeń posiadała dębowe podłogi parkietowe firmy „Parquet” z Katowic oraz stolarkę firmy „M. Robak” z Mysłowic. W budynku zainstalowano ogrzewanie i urządzenia sanitarne firmy „E. Landau” z Katowic[12].
Dom wybudowano z cegieł stosując stropy żelbetowe[13].
Galeria zdjęć
Zobacz też
Przypisy
- ↑ a b Wykaz wpisanych obiektów do rejestru zabytków w okresie od 1 stycznia 1999 r. do 30 października 2020 r.. wkz.katowice.pl. [zarchiwizowane z tego adresu (2020-10-08)]. (pol.) wkz.katowice.pl [dostęp 2020-10-30]
- ↑ a b Rejestr zabytków nieruchomych – województwo śląskie, Narodowy Instytut Dziedzictwa, 30 września 2021 [dostęp 2011-07-19] .
- ↑ a b E. Stachura: Tadeusz Michejda – śląski architekt dwudziestolecia międzywojennego. W: Ziemia Śląska. Red. L. Szaraniec, t. 2, Katowice 1989, s. 127
- ↑ Wojewódzki Program Opieki nad Zabytkami w województwie śląskim na lata 2010−2013. slaskie.pl. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-11-13)]. (pol.) www.slaskie.pl [dostęp 2011-07-19]
- ↑ Katowice – Informator, red. S. Adamczyk, wyd. Urząd Miasta w Katowicach, Katowice 1993, s. 22.
- ↑ a b Waldemar. Odorowski , Architektura Katowic w latach międzywojennych, 1922-1939, Katowice: Muzeum Śląskie, 1994, s. 77, ISBN 83-85039-05-8, OCLC 34543819 .
- ↑ a b Tomasz, Kiełkowski , Styl gotycki wyklucza się : międzywojenna architektura w województwie śląskim, Katowice, s. 161, ISBN 978-83-85871-69-9, OCLC 950002049 .
- ↑ a b A. Syska , Katowickie wille Tadeusz Michejdy, [w:] A. Borowik (red.), Dom – zabytkowa architektura mieszkalna., Katowice, s. 260, ISBN 978-83-939745-0-4, OCLC 962078048 .
- ↑ E. Stachura: Tadeusz Michejda (1895-1955) : śląski architekt lat międzywojennych. Katowice, 1986, s. 12
- ↑ Papoń Krzysztof , Rejestr zabytków, www.wkz.katowice.pl [dostęp 2018-05-25] (pol.).
- ↑ Willa Tadeusza Michejdy, ul. Poniatowskiego 19 | Szlak moderny, www.moderna.katowice.eu [dostęp 2018-05-25] .
- ↑ T. Michejda: O zdobyczach architektury nowoczesnej. "Architektura i Budownictwo" 1932, z. 5, s. 146-147
- ↑ Ewa Stachura: Twórczość architektoniczna Tadeusza Michejdy w pejzażu dwudziestolecia międzywojennego. „Śląski Kwartalnik Architektury i Urbanistyki” 1989, nr 3, s. 26
Bibliografia
- Anna Syska: Katowickie wille Tadeusza Michejdy. W: Dom – zabytkowa architektura mieszkalna. Red. Aneta Borowik. Katowice, 2014, s. 259-274
- Anna Syska: Styl gotycki wyklucza się: międzywojenna architektura w województwie śląskim. Katowice, 2015, s. 161
- Ewa Stachura: Tadeusz Michejda – śląski architekt dwudziestolecia międzywojennego. W: Ziemia Śląska. Red. L. Szaraniec, t. 2, Katowice 1989, s.109-193
- Ewa Stachura: Tadeusz Michejda (1895-1955): śląski architekt lat międzywojennych. Katowice, 1986
- Ewa Stachura: Twórczość architektoniczna Tadeusza Michejdy w pejzażu dwudziestolecia międzywojennego. „Śląski Kwartalnik Architektury i Urbanistyki” 1989, nr 3, s. 11-58
- Marek Tomiczek: Dom wyjątkowy. „Spotkania z Zabytkami” 1996, z. 6, s. 29-31
- Tadeusz Michejda: O zdobyczach architektury nowoczesnej. „Architektura i Budownictwo” 1932, z. 5, s. 137-152
- Waldemar Odorowski: Architektura Katowic w latach międzywojennych 1922-1939. Katowice, 1994, s. 77-79; 236-238
Media użyte na tej stronie
Autor: SANtosito, Licencja: CC BY-SA 4.0
Mapa lokacyjna miasta Katowice. Punkty graniczne mapy:
- N: 50.30 N
- S: 50.125 N
- W: 18.885 E
- E: 19.125 E
(c) Karte: NordNordWest, Lizenz: Creative Commons by-sa-3.0 de
Location map of Poland
Autor: SANtosito, Licencja: CC BY-SA 4.0
Location map of en:Silesian Voivodeship with counties (powiats) and municipalities (gminas). Geographic limits of the map:
- N: 51.1617 N
- S: 49.2956 N
- W: 17.8872 E
- E: 20.0559 E
Blue Shield - the Distinctive emblem for the Protection of Cultural Property. The distinctive emblem is a protective symbol used during armed conflicts. Its use is restricted under international law.
Autor: Adrian Tync, Licencja: CC BY-SA 4.0
Katowice, Willa Tadeusza Michejdy, fasada
Autor: Ossolka, Licencja: CC BY-SA 4.0
willa, Tadeusz Michejda, Katowice, Poniatowskiego 19, klatka schodowa
Autor: Tomasz Górny (Nemo5576), Licencja: CC BY-SA 3.0 pl
Katowice, willa inż. T. Michejdy, 1926-1930
(c) Lestat, CC-BY-SA-3.0
Willa Tadeusza Michejdy przy ul. Poniatowskiego w Katowicach. Zaprojektowana przez niego samego w 1922 r., a wybudowana w 1929 r.
Autor: Ossolka, Licencja: CC BY-SA 4.0
Willa, Tadeusz Michejda, Katowice, Poniatowskiego 19, rzuty
Willa Friedricha Wilhelma Grundmann w Katowicach.
Autor: Ossolka, Licencja: CC BY-SA 4.0
willa, Tadeusz Michejda, Katowice, Poniatowskiego 19
Autor: Ossolka, Licencja: CC BY-SA 4.0
willa, Tadeusz Michejda, Katowice, Poniatowskiego 19, rzuty