Województwo

Podział administracyjny Polski (stan na 1 stycznia 2010)

Województwo – jednostka podziału administracyjnego najwyższego stopnia w Polsce, od 1990 r. jednostka zasadniczego podziału terytorialnego administracji rządowej, od 1999 r. także jednostka samorządu terytorialnego.

Podział kraju na województwa ma swoje korzenie w okresie rozbicia dzielnicowego, stąd ich zróżnicowanie pod względem wielkości w czasach Rzeczypospolitej Obojga Narodów. Pierwsze województwa powstawały na przełomie XIV i XV w. Pierwotnie były to samodzielne zgromadzenia wojskowe na określonych terenach Polski, którymi zarządzali wyznaczani przez władcę wojewodowie (od: wodzić woje).

Status województwa reguluje w Polsce ustawa o samorządzie województwa z dnia 5 czerwca 1998 r.[1]

Liczba województw

(w Księstwie Warszawskim w miejsce województw wprowadzono departamenty)

(w Królestwie Polskim w latach 1837–1915 w miejsce województw wprowadzono gubernie)

Stan aktualny – 16 województw

Herby województw
Herb województwa dolnośląskiego.
Herb województwa kujawsko-pomorskiego.
Herb województwa lubelskiego.
Herb województwa lubuskiego.
Herb województwa łódzkiego.
Herb województwa małopolskiego.
Herb województwa mazowieckiego.
Herb województwa opolskiego.
Herb województwa podkarpackiego.
Herb województwa podlaskiego.
Herb województwa pomorskiego
Herb województwa śląskiego
Herb województwa świętokrzyskiego
Herb województwa warmińsko-mazurskiego
Herb województwa wielkopolskiego
Herb województwa zachodniopomorskiego
Flagi województw
Flaga województwa dolnośląskiego
Flaga województwa kujawsko-pomorskiego
Flaga województwa lubelskiego
Flaga województwa lubuskiego
Flaga województwa łódzkiego
Flaga województwa małopolskiego
Flaga województwa mazowieckiego
Flaga województwa opolskiego
Flaga województwa podkarpackiego
Flaga województwa podlaskiego
Flaga województwa pomorskiego
Flaga województwa śląskiego
Flaga województwa świętokrzyskiego
Flaga województwa warmińsko-mazurskiego
Flaga województwa wielkopolskiego
Flaga województwa zachodniopomorskiego

Reforma administracyjna, która weszła w życie 1 stycznia 1999, ustanowiła 16 nowych województw. Celem tej reformy było utworzenie większych regionów, które mogłyby konkurować z innymi regionami po wstąpieniu do Unii Europejskiej (zobacz: NUTS). Dotychczasowe województwa były zbyt małe, by efektywnie wykorzystywać środki finansowe.

Wprowadzeniu nowego podziału na województwa towarzyszyły liczne dyskusje. Niektóre projekty zakładały utworzenie mniejszej liczby województw (najczęściej mówiło się o 12). Nieco mniej zwolenników miały projekty utworzenia 25 województw[2] lub pozostawienia dotychczasowego podziału na 49 województw. Liczne protesty społeczne, m.in. w Opolu i Kielcach, doprowadziły do utworzenia większej liczby jednostek. W dwóch województwach zdecydowano się na rozdzielenie siedzib wojewodów i sejmików województw.

Od 1999 r. pojawiają się opinie postulujące utworzenie jeszcze trzech województw: staropolskiego, środkowopolskiego, środkowopomorskiego oraz wyłączenia Warszawy z województwa mazowieckiego.

Potoczne określenie „miasto wojewódzkie” odnosi się do miasta, w którym siedzibę mają wojewoda i (lub) marszałek województwa. Wszystkie miasta wojewódzkie mają status miasta na prawach powiatu.

Podział na województwa od 1999 r.

TERYTWojewództwoSiedzibaPowierzchnia
[km²], 31.12.2018[3]
Ludność
(30 VI 2020)[4]
Gęstość zaludnienia
[osób/km²]
Poziom
urbanizacji

(31 XII 2018)
Stopa bezrobocia
(I 2019)[5]
PKB na 1 mieszkańca
(31 XII 2018) [zł][3]
Wyróżnik na tablicach
rejestracyjnych
02dolnośląskieWrocław19 9472 898 525145,4568,61%5,4%57 228D
04kujawsko-pomorskieBydgoszcz1)
Toruń2)
17 9722 069 273115,6259,09%9,2%41 875C
06lubelskieLublin25 1222 103 34284,2946,46%8,4%35 712L
08lubuskieGorzów Wielkopolski1)
Zielona Góra2)
13 9881 010 17772,5364,95%6,2%42 755F
10łódzkieŁódź18 2192 448 713135,3762,55%6,3%48 126E
12małopolskieKraków15 1833 413 931223,9848,19%4,9%47 272K
14mazowieckieWarszawa35 5585 428 031151,9664,40%5,1%83 123W
16opolskieOpole9412980 771104,8253,30%6,6%41 080O
18podkarpackieRzeszów17 8462 125 901119,3041,09%9,1%36 088R
20podlaskieBiałystok20 1871 176 57658,5360,79%8,1%37 077B
22pomorskieGdańsk18 3212 346 717127,4463,66%5,2%50 001G
24śląskieKatowice12 3334 508 078367,5976,73%4,5%53 654S
26świętokrzyskieKielce11 7111 230 044106,0244,86%8,7%36 970T
28warmińsko-mazurskieOlsztyn24 1731 420 51459,1158,99%10,9%36 306N
30wielkopolskiePoznań29 8263 500 361117,1454,27%3,3%56 496P
32zachodniopomorskieSzczecin22 8971 693 21974,3168,50%7,8%43 150Z

1) siedziba wojewody, 2) siedziba sejmiku wojewódzkiego i urzędu marszałkowskiego

Województwa w przeszłości

Pierwsze województwa w Polsce

ProwincjaLp.WojewództwoZiemia
(na której się znajdowało)
Okres istnieniaWojewodowieMiasto wojewódzkieWspółczesne województwo
(w przybliżeniu)
wielkopolska1.POL województwo poznańskie IRP COA.svg poznańskiepoznańska,
wschowska
1314–1793wojewodowiePoznańwielkopolskie
2.POL województwo kaliskie IRP COA.svg kaliskiekaliska1314–1793wojewodowieKaliszwielkopolskie
3.POL województwo sieradzkie IRP COA.svg sieradzkiesieradzka,
wieluńska
1339–1795wojewodowieSieradzłódzkie
4.POL województwo łęczyckie IRP COA.svg łęczyckiełęczycka1339–1793wojewodowieŁęczycałódzkie
5.POL województwo brzeskokujawskie IRP COA.svg brzeskiekujawskaXIV w. – 1793wojewodowieBrześć Kujawskikujawsko-pomorskie
6.POL województwo brzeskokujawskie IRP COA.svg gniewkowskiekujawska,
dobrzyńska
XIVXV w.wojewodowieGniewkowokujawsko-pomorskie
małopolska7.POL województwo krakowskie IRP COA.svg krakowskiekrakowska1308–1795wojewodowieKrakówmałopolskie
8.POL województwo sandomierskie IRP COA.svg sandomierskiesandomierska,
lubelska,
łukowska
1308–1795wojewodowieSandomierzpołudniowa część województwa mazowieckiego, świętokrzyskie

Województwa w okresie I Rzeczypospolitej

Województwa Królestwa Kongresowego (do 1816 – departamenty) 1815–1837

Podział administracyjny Królestwa Polskiego w 1907 r.

Od 1837 Królestwo Polskie dzieliło się na gubernie.

Województwa w okresie międzywojennym (1918–1939)

Podział administracyjny II RP w 1930 r.

2 sierpnia 1919 uchwałą sejm podzielił terytorium byłego Królestwa Polskiego na 5 województw, a dla Warszawy przewidział odrębną jednostkę administracyjną:

W ciągu następnych kilku lat dodano kolejnych 10 województw z ziem pozostałych zaborów:

15 lipca 1920 roku utworzono nowe województwo powstałe na terenach odłączonych od Niemiec

Województwa z podziałem na powiaty – zobacz podział administracyjny II RP.

Podział na województwa w okresie międzywojennym
stan z 1 kwietnia 1939
tab.
rej.

od 1937
województwo
miasto wydzielone
miasto
wojewódzkie
powierzchnia
w tys. km² (1930)
ludność
w tys. (1931)
00–19miasto WarszawaWarszawa0,141179,5
20–24białostockieBiałystok26,01263,3
25–29kieleckieKielce22,22671,0
30–34krakowskieKraków17,62300,1
35–39lubelskieLublin26,62116,2
40–44lwowskieLwów28,43126,3
45–49łódzkieŁódź20,42650,1
50–54nowogródzkieNowogródek23,01057,2
55–59poleskieBrześć36,71132,2
60–64pomorskieToruń25,71884,4
65–69poznańskiePoznań28,12339,6
70–74stanisławowskieStanisławów16,91480,3
75–79śląskieKatowice5,11533,5
80–84tarnopolskieTarnopol16,51600,4
85–89warszawskieWarszawa31,72460,9
90–94wileńskieWilno29,01276,0
95–99wołyńskieŁuck35,72085,6

Województwa w latach 1944–1975

Podział administracyjny w 1946 r.
Podział administracyjny w 1957 r.
Podział administracyjny w 1968 r.

Zmiany terytorium Polski po II wojnie światowej wymusiły reorganizację podziału administracyjnego kraju. W 22 sierpnia 1944 na mocy Dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 21 sierpnia 1944 r. o trybie powołania władz administracji ogólnej I-ej i II-ej instancji[6] przywrócono przedwojenny podział administracyjny Polski. Ponieważ granice kraju nie były jeszcze ustalone, a jego część znajdowała się nadal pod okupacją, nie można mówić o faktycznej liczbie istniejących wówczas województw.

1 kwietnia 1945 z województwa kieleckiego przeniesiono do województwa krakowskiego powiat miechowski, 7 kwietnia 1945 powołano województwo gdańskie, w którego skład wszedł obszar Wolnego Miasta Gdańska i 6 powiatów województwa pomorskiego (gdyński, kartuski, morski, starogardzki, kościerski i tczewski). 7 maja 1945 anulowano autonomię województwa śląskiego. 9 sierpnia fragment województwa lwowskiego włączono do województwa lubelskiego, a 18 sierpnia 1945 utworzono województwo rzeszowskie z pozostałej w Polsce części województwa lwowskiego i 4 powiatów województwa krakowskiego (dębicki, gorlicki, jasielski i mielecki) oraz zmieniono granice województw: śląskiego, krakowskiego, kieleckiego, białostockiego i warszawskiego (powiaty będziński i zawierciański przeniesiono z województwa kieleckiego do śląskiego, olkuski z kieleckiego do krakowskiego oraz łomżyński z warszawskiego do białostockiego). Dodatkowo z województwa łódzkiego wydzielono miasto Łódź, które stało się miastem na prawach województwa.

Tereny włączone do Polski początkowo znajdowały się pod radziecką administracją wojskową, a 14 marca 1945, jeszcze przed zajęciem wszystkich tych terenów, utworzono na nich 4 okręgi administracyjne nie posiadające statusu województw: Okręg I (Śląsk Opolski), Okręg II (Dolny Śląsk), Okręg III (Pomorze Zachodnie), Okręg IV (Mazurski)[7]. Dopiero 28 czerwca 1946[8] obszar Ziem Odzyskanych włączono do zasadniczego podziału kraju tworząc na nim trzy nowe województwa (olsztyńskie, szczecińskie i wrocławskie) oraz część ziem włączając do województw: białostockiego, gdańskiego, poznańskiego i śląskiego.

Od 28 czerwca 1946 Polska dzieliła się na 14 województw oraz 2 miasta wydzielone:

W 1950 r. dokonano kilku zmian w podziale administracyjnym. Zmiany te dotyczyły tak zwanych Ziem Odzyskanych. Trzy istniejące już województwa podzielono, wydzielając tym samym trzy nowe jednostki terytorialne: województwo koszalińskie (z województwa szczecińskiego), województwo zielonogórskie (z województwa poznańskiego) i województwo opolskie (z województwa śląskiego, które zmieniło nazwę na województwo katowickie (w latach 1953–1956 województwo stalinogrodzkie). Owe zmiany nie ograniczały się jednak tylko do utworzenia nowych województw, skorygowano także granice już istniejących. W 1957 roku wydzielone zostały 3 kolejne miasta: Kraków, Poznań i Wrocław.

Podział na województwa i miasta wydzielone w latach 1945–1975
tab
rej

od 1956
województwomiasto
wojewódzkie
powierzchnia
km² (1965)
ludność (1965)
AbiałostockieBiałystok23 1361 160 400
BbydgoskieBydgoszcz20 7941 837 100
GgdańskieGdańsk10 9841 352 800
Skatowickie (1953–1956 stalinogrodzkie)Katowice (1953–1956 Stalinogród)95183 524 300
CkieleckieKielce19 4981 899 100
Ekoszalińskie1)Koszalin17 974755 100
KkrakowskieKraków15 3502 127 600
LlubelskieLublin24 8291 900 500
FłódzkieŁódź17 0641 665 200
OolsztyńskieOlsztyn20 994956 600
Hopolskie1)Opole95061 009 200
PpoznańskiePoznań26 7232 126 300
RrzeszowskieRzeszów18 6581 692 800
MszczecińskieSzczecin12 677847 600
TwarszawskieWarszawa29 3692 453 000
XwrocławskieWrocław18 8271 967 000
Zzielonogórskie1)Zielona Góra14 514847 200
tab
rej

od 1956
miasto wydzielonepowierzchnia
km² (1965)
ludność
(1965)
IŁódź214744 100
WWarszawa4461 252 600
KKraków2)230520 100
PPoznań2)220438 200
XWrocław2)225474 200
1) nowe województwa utworzone w 1950;
2) miasta wydzielone w 1957, nie otrzymały odrębnych liter w tablicach rejestracyjnych

Województwa w latach 1975–1998

Podział administracyjny Polski w latach 1975–1998

W dniu 29 listopada 1972 r. został przeprowadzony pierwszy etap reformy administracyjnej: zamiast 4459 tzw. gromad wprowadzono podział na gminy; na drugim etapie, wprowadzonym 1 czerwca 1975 r., zlikwidowano poziom powiatowy i wprowadzono podział dwustopniowy: gminy, miasta i dzielnice miast na pierwszym poziomie oraz w miejsce 17 województw i 5 miast wydzielonych wprowadzono podział na 49 województw na poziomie drugim. Ten podział przetrwał do 1998. Niekiedy miasta wojewódzkie liczyły poniżej 50 tys. mieszkańców. Powołano dodatkowe struktury przestrzenne: makrorejony oraz rejony.

Podział na województwa w latach 1975–1998
województwomiasto
wojewódzkie
powierzchnia
km² (1998)
ludność
(1980)
miastagminy
bialskopodlaskieBiała Podlaska5348286 400635
białostockieBiałystok10 055641 1001749
bielskieBielsko-Biała3704829 9001847
bydgoskieBydgoszcz10 3491 036 0002755
chełmskieChełm3865230 900425
ciechanowskieCiechanów6362405 400945
częstochowskieCzęstochowa6182747 9001749
elbląskieElbląg6103441 5001537
gdańskieGdańsk73941 333 8001943
gorzowskieGorzów  Wielkopolski8484455 4002138
jeleniogórskieJelenia Góra4378492 6002428
kaliskieKalisz6512668 0002053
katowickieKatowice66503 733 9004346
kieleckieKielce92111 068 7001769
konińskieKonin5139441 2001843
koszalińskieKoszalin8470462 2001735
krakowskieKraków32541 167 5001038
krośnieńskieKrosno5702448 2001237
legnickieLegnica4037458 9001131
leszczyńskieLeszno4254357 6001928
lubelskieLublin6793935 2001662
łomżyńskieŁomża6684325 8001239
łódzkieŁódź15231 127 800811
nowosądeckieNowy Sącz5576628 8001441
olsztyńskieOlsztyn12 327681 4002148
opolskieOpole8535975 0002961
ostrołęckieOstrołęka6498371 400938
pilskiePiła8205437 1002435
piotrkowskiePiotrków Trybunalski6266604 2001051
płockiePłock5117496 100944
poznańskiePoznań81511 237 8003357
przemyskiePrzemyśl4437380 000935
radomskieRadom7295702 3001561
rzeszowskieRzeszów4397648 9001341
siedleckieSiedlce8499616 3001266
sieradzkieSieradz4869392 300940
skierniewickieSkierniewice3959396 900836
słupskieSłupsk7453369 8001131
suwalskieSuwałki10 490422 6001442
szczecińskieSzczecin9981897 9002950
tarnobrzeskieTarnobrzeg6283556 3001446
tarnowskieTarnów4151607 000941
toruńskieToruń5348610 8001341
wałbrzyskieWałbrzych4168716 1003130
warszawskieWarszawa37882 319 1002732
włocławskieWłocławek4402413 4001430
wrocławskieWrocław62871 076 2001633
zamojskieZamość6980472 1001047
zielonogórskieZielona Góra8868609 2002650

Zobacz też

Przypisy

  1. Dz.U. z 2020 r. poz. 1668.
  2. Mapa proponowanego podziału na 25 województw. Polityka nr 11 (2028), 16 marca 1996. [dostęp 2019-04-08].
  3. a b Rocznik Statystyczny Rzeczypospolitej Polskiej 2019, Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 2019, s. 68–75, ISSN 1506-0632 (pol.).
  4. Główny Urząd Statystyczny. Struktura ludności., stat.gov.pl [dostęp 2020-10-20] (pol.).
  5. GUS, Bezrobotni zarejestrowani i stopa bezrobocia. Stan w końcu stycznia 2019 r., stat.gov.pl [dostęp 2019-05-14] (pol.).
  6. Dz.U. z 1944 r. nr 2, poz. 8.
  7. Biuletyn Instytutu Pamięci Narodowej Nr 9–10 (56–57), wrzesień–październik 2005 ISSN 1641-9561.
  8. Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 29 maja 1946 r. w sprawie tymczasowego podziału administracyjnego Ziem Odzyskanych (Dz.U. z 1946 r. nr 28, poz. 177).

Media użyte na tej stronie

POL województwo podkarpackie flag.svg
Flaga województwa podkarpackiego
II RP adm.png
Podział administracyjny Polski od 1930.
Polska 1907 adm.png
Autor: Qqerim, Licencja: CC-BY-SA-3.0
Podział administracyjny Królestwa Polskiego z roku 1907
Wojewodztwa.svg
(c) Tomasz "odder" Kozlowski, CC-BY-SA-3.0
Województwa w Polsce.
Podział administracyjny Polski 1975–1998 by DemostenesBlade.jpg
Autor: DemostenesBlade, Licencja: CC BY-SA 4.0
Mapa 49 województw Polski w latach 1975–1998 by DemostenesBlade
POL województwo lubelskie COA.svg
herb województwa lubelskiego
POL województwo dolnośląskie COA.svg
Herb województwa dolnośląskiego (od 2009)
POL województwo dolnośląskie flag.svg
Flaga województwa dolnośląskiego
POLSKA 28-06-1946.png
Autor: Aotearoa, Licencja: CC-BY-SA-3.0
Podział administracyjny Polski w dniu 28 czerwca 1946
PRL 1968 adm.png
Administrative map of Poland from 1968
WiktionaryPl nodesc.svg
(c) Wikimedia Foundation, CC BY-SA 3.0

The logo for the Polish language Wiktionary without "Wolny, wielojęzyczny Wikisłownik" ("Free, multilingual, Wiktionary")

.