Województwo małopolskie

Województwo małopolskie
województwo
HerbFlaga
Herb województwa małopolskiegoFlaga województwa małopolskiego
Państwo Polska
Kod ISO 3166-2PL-MA
TERYT12
Siedziba wojewody i sejmikuKraków
WojewodaPiotr Ćwik
MarszałekWitold Kozłowski
Powierzchnia15 182,87 km²
Populacja (30.06.2019)
• liczba ludności

3 404 900[1]
• gęstość223,4 os./km²
Urbanizacja49,4
Tablice rejestracyjneK
Adres Urzędu Wojewódzkiego:
ul. Basztowa 22
31-156 Kraków
Adres Urzędu Marszałkowskiego:
ul. Racławicka 56
Kraków
Podział administracyjny
Plan województwa małopolskiego
Liczba miast na prawach powiatu3
Liczba powiatów19
Liczba gmin miejskich14
Liczba gmin miejsko-wiejskich48
Liczba gmin wiejskich120
Położenie na mapie Polski
Lesser Poland in Poland (+rivers).svg
Strona Urzędu Wojewódzkiego
Strona Urzędu Marszałkowskiego
Portal Portal Polska

Województwo małopolskie – jedno z 16 województw Polski. Województwo zajmuje powierzchnię 15 182 km² i jest jednym z mniejszych w Polsce (12 miejsce w kraju). Województwo ma 3,4 mln mieszkańców (stan na 30 VI 2019)[2], zajmując pod tym względem 4. miejsce w Polsce. Gęstość zaludnienia jest drugą najwyższą w kraju po woj. śląskim (małopolskie – 223 osób/km², śląskie – 372 osób/km², średnia krajowa – 123 osób/km²)[2][3]. W obecnym kształcie powstało 1 stycznia 1999 r. w wyniku reformy administracyjnej.

Historia województwa

Województwa z lat 1975–1998 z granicą obecnego województwa małopolskiego

Województwo małopolskie zostało utworzone w 1999 roku, obejmując mniejszy fragment Małopolski historycznej i geograficznej oraz fragment Spisza i Orawy. Stworzono je z województw poprzedniego podziału administracyjnego, mianowicie z:

  • krakowskiego – w całości,
  • nowosądeckiego – w całości,
  • tarnowskiego[a] – oprócz gmin powiatu dębickiego i gmin Radomyśl Wlk. i Wadowice Grn. z powiatu mieleckiego,
  • bielskiego – tylko gminy powiatów suskiego, wadowickiego i oświęcimskiego,
  • katowickiego – tylko gminy powiatów olkuskiego[b] i chrzanowskiego oraz gmina Brzeszcze z powiatu oświęcimskiego,
  • kieleckiego – tylko gminy powiatu miechowskiego oraz gminy Pałecznica i Koszyce z powiatu proszowickiego,
  • krośnieńskiego – tylko gminy Biecz i Lipinki w powiecie gorlickim.

Województwo małopolskie jako jedyne ma prawo do posiadania w swoim herbie godła Polski, czyli białego orła w koronie, z głową zwróconą w prawą stronę, na czerwonym tle. Pozostaje więc tradycyjnie jego depozytariuszem[4].

Geografia

Powierzchnia województwa wynosi 15 182,79 km², co stanowi 4,9% obszaru Polski (1 stycznia 2014)[5].

Położenie administracyjne

Województwo jest położone w południowej Polsce i graniczy ze[6]:

  • Słowacja Słowacją (z krajami preszowskim i żylińskim) na długości 301,6 km na południu

oraz z województwami:

Położenie fizycznogeograficzne

Województwo małopolskie obejmuje fragmenty Karpat Zachodnich oraz Wyżyny Małopolskiej.

Położenie historyczne

Teren województwa obejmuje zachodnią część krainy historycznej i geograficznej zwanej Małopolską oraz fragmenty dwóch mniejszych krain historycznych – Spisza i Orawy.

Topografia

Mapa fizyczna województwa

W wymiarze północ–południe województwo rozciąga się na długości 151 km, to jest 1°21′43″. W wymiarze wschód–zachód rozpiętość województwa wynosi 167 km, co w mierze kątowej daje 2°23′30″.

Współrzędne geograficzne skrajnych punktów:

  • północny: 50°31′13″ szer. geogr. Ndziałka ewidencyjna nr 382/3 (powiat miechowski),
  • południowy: 49°09′30″N – grań Wołowego Grzbietu pomiędzy słupkami granicznymi nr 210/4 a nr 210/5 (powiat tatrzański),
  • zachodni: 19°04′59″ dług. geogr. E – zach. narożnik działki ewidencyjnej nr 982/1 (powiat oświęcimski),
  • wschodni: 21°25′18″E – wsch. narożnik działki ewidencyjnej nr 17 (powiat gorlicki).

Ukształtowanie powierzchni ma charakter zdecydowanie górski i wyżynny.
Najwyższym punktem jest północny wierzchołek Rysów – 2499 m n.p.m.

Klimat

Województwo małopolskie leży w strefie klimatu umiarkowanego. Występuje duża amplituda temperatur wynikająca z dużego zróżnicowania wysokości. Maksymalna zanotowana temperatura wynosi +37 °C, a minimalna −38 °C.

Pokrywa śnieżna w Tatrach często utrzymuje się od listopada do połowy maja, ale jego opady są możliwe o każdej porze roku. W innych górskich rejonach śnieg pokrywa stoki do marca, a na sztucznie dośnieżanych stokach narciarskich można czasami szusować nawet na początku kwietnia.

Małopolski klimat ma swoje anomalie. Najbardziej znany jest halny – gwałtowny, ciepły wiatr, który w kilka dni może stopić nawet kilkadziesiąt centymetrów śniegu. Z kolei orawiak jest wiatrem zimnym, wiejącym od Babiej Góry, który temperaturę na Podhalu może obniżyć nawet o kilka stopni.

Stosunki wodne

Teren województwa znajduje się w większości w zlewisku Morza Bałtyckiego z dorzeczem Wisły – ok. 90% powierzchni województwa. Natomiast południowo-zachodnia część leży na terenie zlewiska Morza Czarnego z dorzeczem Dunaju.

Urbanizacja

Wzgórze Wawelskie w Krakowie
Rynek i ratusz w Tarnowie
Ratusz w Nowym Sączu
Odrestaurowany zamek książęcy w Oświęcimiu
Rynek w Chrzanowie
Bazylika kolegiacka św. Andrzeja Apostoła w Olkuszu.
Rynek w Bochni
Ratusz w Skawinie
© Marek i Ewa Wojciechowscy / Trips over Poland, CC BY-SA 3.0
Pałac Bobrowskich w Andrychowie
Kościół parafialny w Proszowicach
Brama wjazdowa do pałacu Lubomirskich w Dąbrowie Tarnowskiej

W województwie małopolskim są 62 miasta, w tym 3 miasta na prawach powiatów. Miasta zostały uszeregowane według liczby mieszkańców. Powierzchnia według GUS z 1 stycznia 2009 r., liczba ludności z 31 grudnia 2014 r.[2]

lp.HerbMiastoLiczba ludności
(31 grudnia 2014)
Powierzchnia
(km²)
Gęstość zaludnienia
(osób/km²)
1POL Kraków COA.svgKraków761 873326,802331
2POL Tarnów COA.svgTarnów111 37672,381539
3POL Nowy Sącz COA.svgNowy Sącz83 85357,061470
4POL Oświęcim COA.svgOświęcim39 44430,301302
5POL Chrzanów COA.svgChrzanów37 89838,31989
6POL Olkusz COA.svgOlkusz36 47725,661422
7POL Nowy Targ COA.svgNowy Targ33 59850,42666
8Herb Bochni.svgBochnia30 10429,891007
9POL Gorlice COA 1.svgGorlice28 25523,561199
10POL Zakopane COA.svgZakopane27 55684,35327
11POL Skawina COA.svgSkawina24 20320,481182
12POL Wieliczka COA 1.svgWieliczka21 67613,371621
13POL Andrychów COA.svgAndrychów20 99310,282042
14POL Trzebinia COA.svgTrzebinia20 12731,30640
15Wadowice herb.svgWadowice19 25410,631811
16POL Kęty COA.svgKęty19 06223,14824
17POL Myślenice COA.svgMyślenice18 34630,14609
18POL Libiąż COA.svgLibiąż17 28435,88482
19POL Brzesko COA 1.svgBrzesko17 09011,731457
20POL Limanowa COA.svgLimanowa15 07818,64809
21POL Rabka-Zdrój COA.svgRabka-Zdrój13 08236,59358
22POL Dąbrowa Tarnowska COA.svgDąbrowa Tarnowska11 88123,07515
23POL Miechów COA.svgMiechów11 83015,49764
24POL Brzeszcze COA.svgBrzeszcze11 56019,17603
25POL Niepołomice COA.svgNiepołomice11 20127,08414
26POL Krynica-Zdrój COA.svgKrynica-Zdrój10 99240,17274
27POL Bukowno COA2.svgBukowno10 33663,42163
28POL Krzeszowice COA.svgKrzeszowice10 17316,84604
29POL Sucha Beskidzka COA.svgSucha Beskidzka941427,46343
30POL Chełmek COA.svgChełmek91988,311101
31POL Stary Sącz COA.svgStary Sącz904016,56546
32POL Wolbrom COA.svgWolbrom88239,81899
33POL Mszana Dolna COA.svgMszana Dolna789027,10291
34POL Tuchów COA.svgTuchów672418,15370
35POL Sułkowice COA new.svgSułkowice653716,46398
36POL gmina Dobczyce COA.svgDobczyce644912,97497
37POL Proszowice COA.svgProszowice61587,21854
38POL Grybów COA.svgGrybów606317,00357
39POL Maków Podhalański COA.svgMaków Podhalański598020,04298
40POL Szczawnica COA.svgSzczawnica597232,90182
41POL Piwniczna-Zdrój COA.svgPiwniczna-Zdrój i Łomnica Zdrój596738,30156
42POL Jordanów COA.svgJordanów530520,92254
43POL Muszyna COA.svgMuszyna502823,96210
44POL Biecz COA.svgBiecz472817,80266
45POL Kalwaria Zebrzydowska COA.svgKalwaria Zebrzydowska46035,50837
46POL Słomniki COA.svgSłomniki44023,341318
47POL Żabno COA.svgŻabno421411,12379
48POL Szczucin COA.svgSzczucin41896,84612
49POL gmina Skała COA.svgSkała38002,971279
50Herb Zator.jpgZator370011,53321
51POL Alwernia COA.svgAlwernia34358,87387
52POL Wojnicz COA.svgWojnicz34018,50400
53POL Bobowa COA.svgBobowa30067,20416
54Nowy herb Ryglice 2018 POL COA.pngRyglice287025,08114
55POL Nowy Wiśnicz COA.svgNowy Wiśnicz27675,05548
56POL Radłów COA.svgRadłów276616,17171
57POL Ciężkowice COA.svgCiężkowice24969,99250
58POL Świątniki Górne COA.svgŚwiątniki Górne24004,44541
59POL Czchów COA.svgCzchów236414,08168
60POL gmina Nowe Brzesko COA.svgNowe Brzesko16677,30228
61POL Zakliczyn COA.svgZakliczyn16614,02413
62Koszyce m herb.pngKoszyce860

Demografia

Dane z 30 czerwca 2014 r.[2]:

OpisOgółemKobietyMężczyźni
Jednostkaosób%osób%osób%
Populacja3 364 1761001 731 947511 632 22949
Gęstość zaludnienia
[mieszk./km²]
222114108

Liczba ludności (dane z 30 czerwca 2014):

 OgółemKobietyMężczyźni
 osób%osób%osób%
Ogółem3 364 1761001 731 94751,481 632 22948,52
Miasto1 636 78148,65862 59125,64774 19023,01
Wieś1 727 39551,35869 35625,84858 03925,51
  • Piramida wieku mieszkańców W. małopolskiego w 2014 roku[1].
    Piramida wieku Malopolskie.png

Mniejszości narodowe i grupy etniczne

Województwo małopolskie zamieszkują przedstawiciele czterech mniejszości narodowych: Słowacy, Ukraińcy, Żydzi i Ormianie.

Według spisu powszechnego z 2002 r., wśród obywateli polskich zamieszkujących województwo byli:

  • Słowacy – 1572 osoby (kraj – 1710),
  • Ukraińcy – 472 osoby,
  • Żydzi – 50 osób,
  • Ormianie – 22 osoby.

Powyższe dane statystyczne, zebrane na podstawie spisu powszechnego, oparte są o subiektywne czynniki takie jak samookreślenie, poczucie przynależności do danej grupy mniejszościowej, a niekoniecznie zależne od takich kategorii jak np. przynależność językowa czy religijna.

Województwo małopolskie zamieszkują przedstawiciele dwóch grup etnicznych: Łemkowie i Romowie.

Oficjalne statystyki podają, że w województwie małopolskim zamieszkuje 1678 Romów (Cyganów). Pierwsza wzmianka historyczna, którą można odnieść do Cyganów w Polsce pochodzi z 1401 r. i dotyczy mieszczanina Cigana zamieszkującego Podgórze koło Krakowa. Romowie w tym czasie przywędrowali do Polski z południa, od strony Węgier, dokąd dotarli z Bałkanów. Ich praojczyzną są Indie, skąd wyemigrowali ok. X w.

Romowie w Polsce dzielą się, w zależności od stosunku do tradycji koczowniczych na grupę osiadłą na karpackich i grupy wędrowne. Karpaccy Romowie (nazwa nadana przez uczonych) nazwani zostali przez innych Górskim Cyganami – Bergitka Roma, Bergare, Bergary. Z czasem sami tę nazwę przyjęli jako własną. Wśród wędrownych (od 1964 r. zaczęto ich osiedlać naciskami administracyjnymi) najliczniejszą grupę stanowią Polska Roma, przybyli do Polski z Zachodu Europy w XVI w. W początku II poł. XIX w. z terenów obecnej Rumunii przybyły grupy Kełderaszy (Kelderari, Kalderari – Kotlarze) oraz Lowarów (Koniarzy).

Religia

Na terenie województwa znajdują się rzymskokatolicka Archidiecezja krakowska oraz Diecezja bielsko-żywiecka (część), Diecezja kielecka (część), Diecezja tarnowska (część), Diecezja sosnowiecka (Metropolia częstochowska) (część), Diecezja rzeszowska (Metropolia przemyska) (część). Działa również Kościół greckokatolicki w Polsce, Kościoły starokatolickie, Polski Autokefaliczny Kościół Prawosławny. Protestantyzm reprezentuje: Kościół Ewangelicko-Augsburski, Kościół Ewangelicko-Reformowany, Kościół Ewangelicko-Metodystyczny, Kościół Chrześcijan Baptystów, Kościół Adwentystów Dnia Siódmego, Kościół Boży, Kościół Boży w Chrystusie, Kościół Ewangeliczny „Misja Łaski”, Kościół Zielonoświątkowy w RP, Kościół Wolnych Chrześcijan, Chrześcijańska Wspólnota Zielonoświątkowa, Kościół Ewangelicznych Chrześcijan w RP, Wspólnota Chrześcijańska „Golgota”, Kościół Chrześcijan Dnia Sobotniego, Ewangeliczna Wspólnota Zielonoświątkowa i Kościół Remonstrantów Polskich. Działają również Świadkowie Jehowy, Świecki Ruch Misyjny „Epifania”, Zrzeszenie Wolnych Badaczy Pisma Świętego i Kościół Jezusa Chrystusa Świętych w Dniach Ostatnich. Działalność prowadzi Gmina Wyznaniowa Żydowska w Krakowie i Beit Kraków oraz Liga Muzułmańska, Szkoła Zen Kwan Um w Polsce, Sanga Zen uczniów Mistrza Kaisena, Wspólnota Buddyjska Triratna, Związek Buddyjski Tradycji Karma Kamtzang i Buddyjski Związek Diamentowej Drogi Linii Karma Kagyu.

Administracja i polityka

Gmach Małopolskiego Urzędu Wojewódzkiego w Krakowie

Samorząd wojewódzki

Organem stanowiącym samorządu jest Sejmik Województwa Małopolskiego, składający się z 39 radnych. Siedzibą sejmiku województwa jest Kraków. Sejmik wybiera organ wykonawczy samorządu, którym jest zarząd województwa, składający się z 5 członków z przewodniczącym mu marszałkiem.

Podział klubów w Sejmiku Województwa Małopolskiego (czerwiec 2019):

Podział mandatów w Sejmiku Woj. Małopolskiego (2018)
KlubLiczba radnych
Prawo i Sprawiedliwość
24 / 39
Platforma Obywatelska
11 / 39
Polskie Stronnictwo Ludowe
4 / 39

Marszałkowie

  • od 1998 do 2002 Marek Nawara
  • od 2002 do 2006 Janusz Sepioł
  • od 2006 do 2010 Marek Nawara
  • od 2010 do 2015 Marek Sowa
  • od 2015 do 2018 Jacek Krupa
  • od 2018 Witold Kozłowski

Administracja rządowa

Terenowym organem administracji rządowej jest Wojewoda Małopolski, wyznaczany przez Prezesa Rady Ministrów. Siedzibą wojewody jest Kraków[7], w którym znajduje się Małopolski Urząd Wojewódzki w Krakowie przy ulicy Basztowej 22. W ramach urzędu działają także delegatury w Tarnowie i w Nowym Sączu.

Delegatury urzędu wojewódzkiego obejmują swoim zasięgiem obszar działania[8]:

  • delegatura w Nowym Sączu powiaty: gorlickiego, limanowskiego, i nowosądeckiego oraz miasto Nowy Sącz;
  • delegatura w Tarnowie powiaty: bocheńskiego, brzeskiego, dąbrowskiego, i tarnowskiego oraz miasto Tarnów.

Wojewodowie Małopolscy

  • Ryszard Masłowski od 1999 do 2001
  • Jerzy Adamik od 2001 do 2005
  • Witold Kochan od 2005 do 2006
  • Maciej Klima od 2006 do 2007
  • Jerzy Miller od 2007 do 2009
  • Stanisław Kracik od 2009 do 2011
  • Jerzy Miller od 2011 do 2015
  • Józef Pilch od 2015 do 2017
  • Piotr Ćwik od 2017

Wicewojewoda

  • Andrzej Harężlak od 2001 do 2003
  • Ryszard Półtorak od 2001 do 2006
  • Stanisław Sorys od 2007 do 2010
  • Andrzej Harężlak od 2011 do 2014
  • Wojciech Szczepanik od 2015 do 2015
  • Józef Gawron od 2015 do 2018
  • Piotr Ćwik od 2015 do 2017

Polityka

Mieszkańcy województwa wybierają łącznie 41 posłów na Sejm w czterech okręgach wyborczych: nr 12, 13, 14 i 15, 8 senatorów w jednomandatowych okręgach wyborczych: 30, 31, 32, 33, 34, 35, 36 i 37 oraz 7 eurodeputowanych z okręgu wyborczego nr 10, obejmującego także województwo świętokrzyskie.

Współpraca samorządowa

Na terenie województwa funkcjonują trzy euroregiony:

  • Euroregion Tatry – na południu
  • Euroregion Beskidy – na południowym zachodzie
  • Euroregion Karpacki – na wschodzie

Przyroda

Morskie Oko
Trzy Korony z Dunajca

Ochrona środowiska

Województwo małopolskie posiada urozmaicone warunki naturalne i w dużej mierze nieskażone środowisko naturalne. Bogaty jest świat roślinny i zwierzęcy. Pośrednim dowodem takiego stanu rzeczy jest liczba znajdujących się na terenie Małopolski obszarów chronionych:

  • 6 parków narodowych
    • Babiogórski Park Narodowy
    • Gorczański Park Narodowy
    • Magurski Park Narodowy (niewielki fragment; siedziba dyrekcji w woj. podkarpackim)
    • Ojcowski Park Narodowy
    • Pieniński Park Narodowy
    • Tatrzański Park Narodowy
  • 11 parków krajobrazowychPark Krajobrazowy Beskidu Małego, Bielańsko-Tyniecki Park Krajobrazowy, Ciężkowicko-Rożnowski Park Krajobrazowy, Dłubniański Park Krajobrazowy, Park Krajobrazowy Dolinki Krakowskie, Park Krajobrazowy Orlich Gniazd, Park Krajobrazowy Pasma Brzanki, Popradzki Park Krajobrazowy, Rudniański Park Krajobrazowy, Tenczyński Park Krajobrazowy, Wiśnicko-Lipnicki Park Krajobrazowy,
  • 84 rezerwatów przyrody
  • 2189 pomników przyrody

Lasy

Wschodnia część Beskidu Małego

W woj. małopolskim lasy obejmują powierzchnię 434,3 tys. ha, co stanowi 28,6% jego powierzchni. 27,1 tys. ha lasów znajduje się w obrębie parków narodowych (31 grudnia 2012)[9].

Ze zróżnicowania gatunków gleb, a także różnicy położenia terenu względem poziomu morza wynika bardzo duże zróżnicowanie małopolskich lasów – od borów nizinnych, poprzez siedliska wyżynne aż po bory wysokogórskie.

Drzewostany najbardziej dla Małopolski charakterystyczne to lasy bukowe, porastające m.in. znaczną część Beskidów, a także świerkowy starodrzew, na przykład charakterystyczne tatrzańskie „smreki”. Cennym kompleksem leśnym województwa małopolskiego jest Puszcza Niepołomicka – jedyny pozostały fragment olbrzymiego kompleksu rozciągającego się przed kilkuset laty na wschód od Krakowa. W niej polował niegdyś Władysław Jagiełło, a później królowa Bona. Do dzisiaj[potrzebny przypis] w Puszczy Niepołomickiej żyje stado żubrów.

W województwie małopolskim jest kilka fragmentów lasu o charakterze pierwotnym, położonych w Pieninach, w Babiogórskim Parku Narodowym, Tatrach czy Beskidzie Sądeckim. Te lasy są schronieniem dla zagrożonych gatunków roślin i zwierząt; nie tylko tych, których nazwy znane są tylko fachowcom, ale także najsłynniejszych: szarotki alpejskiej, krokusa, a spośród zwierząt: orła przedniego, świstaka, kozicy. W małopolskich lasach można znaleźć grzyby takie jak rydze i borowiki, a także borówki i inne leśne owoce.

Pustynia

Pustynia Błędowska

W województwie małopolskim znajduje się pustynia – położona na zachód od Olkusza, rozciąga się między miejscowościami Klucze, Chechło i Błędów. Chociaż piaski Pustyni Błędowskiej potrafią w lecie nagrzewać się do temperatury 70 °C to w sensie klimatycznym teren ten pustynią nie jest. Dlatego powiodły się podjęte w latach 50. i 60. XX w. próby obsadzania jej roślinnością. W efekcie każdy kto chce odwiedzić pustynię winien się spieszyć: jej obszar zmniejsza się z roku na rok i z niegdysiejszych 80 km² skurczył się do ok. 30 km².

Kalendarium historyczne

Starożytność

  • IV wiek p.n.e. – IV wiek n.e. Okres osadnictwa celtyckiego
  • I–IV wiek n.e. – okres wpływów rzymskich
  • V wiek – koniec osadnictwa celtyckiego

Średniowiecze

Widok starego miasta w Bieczu
Zamek w Niedzicy
Zamek w Nowym Wiśniczu
Kopalnia soli w Wieliczce
Klasztor i kościół bernardynów w Alwerni
Bazylika oraz dom rodzinny
św. Jana Pawła II w Wadowicach
  • VI–VII wiek – Słowianie w dorzeczu górnej Wisły
  • VIII wiek – powstanie grodu na wzgórzu wawelskim
  • IX wiek – powstanie Podegrodzia
  • 890 – najazd Wielkomorawian, chrystianizacja plemion małopolskich
  • 990 – podbój Krakowa i ziem dorzecza górnej Wisły przez księcia Polan Mieszka
  • 1072 – Stanisław ze Szczepanowa został biskupem
  • 1088 – kult św. Stanisława
  • 1138 – Bolesław Krzywousty przed śmiercią nadał ustawę sukcesyjną.
  • 1184 – Florian małopolskim świętym
  • 1222 – biskup Iwo Odrowąż
  • 1225 – Cystersi pod Krakowem
  • 1237 – klasztor Franciszkanów w Krakowie
  • 1241 – najazd na Małopolskę Tatarów
  • 1251 – Kopalnia soli Bochnia
  • 1253 – kanonizacja św. Stanisława
  • 1257 – nadanie aktu lokacyjnego Krakowowi
  • 1259 – Małopolskę dotknęło trzęsienie ziemi
  • 1292 – nadanie aktu lokacyjnego dla miasta Nowy Sącz
  • 1306 – Władysław Łokietek zajął dzielnicę krakowską i rozpoczął dzieło zjednoczenia państwa polskiego
  • 1320 – koronacja Władysława Łokietka na króla Polski. Kraków stał się miastem koronacyjnym
  • 1330 – nadanie aktu lokacyjnego dla miasta Tarnów przez W. Łokietka
  • 1333 – śmierć Władysława Łokietka. Pogrzeb króla odbyty w Krakowie umocnił rolę miasta jako metropolii monarszej
  • 1344 – Kazimierz Wielki opanował ziemię sanocką i przemyską, które stały się częścią dzielnicy Małopolskiej
  • 1346 – w Wiślicy Kazimierz Wielki wydał tzw. Statuty Wiślickie, stanowiące skodyfikowane prawo dzielnicy małopolskiej
  • 1364 – zjazd Monarchów w Krakowie zakończony, jak podaje legenda, ucztą wydaną na cześć gości przez mieszczanina krakowskiego Mikołaja Wierzynka
  • 1368 – Kazimierz III Wielki nadał statuty podkrakowskim żupom solnym, tworząc nowoczesne, największe w Małopolsce i w Polsce przedsiębiorstwo przemysłowe
  • 1376 – najazd litewski na Małopolskę
  • 17 lipca 1399 – w Krakowie zmarła w opinii świętości Królowa Jadwiga
  • 1423–1465 – biskupem krakowskim był Zbigniew Oleśnicki
  • 9 stycznia 1433 – w Krakowie został ponowiony przywilej jedlneński (1430 r.), gwarantujący szlachcie wolność osobistą (tzw. Neminem Captivabimus)
  • 19 marca 1454 – król Polski zhołdował księstwo oświęcimskie

Wczesna nowożytność

  • 1494 – włączenie do Korony księstwa zatorskiego przez Jana Olbrachta
  • 10 kwietnia 1525 – hołd pruski na płycie Rynku Głównego w Krakowie
  • 1563–1564 – ostateczna inkorporacja do Polski księstw – oświęcimskiego i zatorskiego
  • 14 kwietnia 1570 – w Sandomierzu doszło do połączenia wyznań protestanckich – luteran, kalwinów i braci czeskich, którzy tworzą tzw. wyznanie polskie. Akt ten bywa zwany Zgodą Sandomierską
  • 1574 – tumult krakowski
  • 1587 – najazd na Małopolskę habsburskiego arcyksięcia Maksymiliana III, pretendenta do korony polskiej. Jesienią armia austriacka bezskutecznie oblegała Kraków
  • 26 maja 1584 – na zamku wawelskim ścięto banitę Samuela Zborowskiego
  • 1591 – zburzenie zboru protestanckiego w Krakowie w czasie tumultu religijnego
  • 1604 – do Krakowa przybył rzekomy syn Iwana IV Groźnego, Dymitr zwany samozwańcem. Przy czynnym poparciu magnaterii małopolskiej i mieszczan Krakowa, uzyskał pomoc w swej wyprawie na Moskwę
  • 1611 – katastrofalny w skutkach pożar Nowego Sącza
  • wrzesień-październik 1655 – kampania armii szwedzkiej doprowadziła do zajęcia większości Małopolski. Oblężony poddał się Kraków (18 X), padły także inne miasta (Nowy Sącz, Tarnów, Żywiec).
  • 13 grudnia 1655 – powstanie mieszczan odbija z rąk szwedzkich Nowy Sącz
  • 1668 – abdykacja Jana Kazimierza. Król wyjeżdżając z Polski zatrzymał się na dłużej w Krakowie gdzie zamieszkał w Pałacu „Krzysztofory”, obecnej siedzibie Muzeum Historycznego m. Krakowa
  • 1700–1716 – w związku z toczącą się tzw. III wojną północną, przez Małopolskę przeciągnęły oddziały szwedzkie, rosyjskie, saskie i polskie, niszcząc katastrofalnie cały region.
  • 1707–1710 – katastrofalna zaraza, która objęła Kraków i okolicę pochłonęła blisko 20 000 ofiar
  • 1734 – w związku z toczącą się wojna o sukcesję polską, przez Małopolską przeszły korpusy wojsk saskich oraz polskich wiernych Stanisławowi Leszczyńskiemu
  • 1769 – pod pretekstem walk konfederacji barskiej wojska austriackie zajęły grody spiskie i okolice Nowego Targu i Nowego Sącza
  • 1770–1771 – w walkach konfederatów barskich szczególną rolę odegrały umocnienia w Tyńcu, Lanckoronie i w mieście Krakowie oraz na zamku wawelskim
  • 1772 – I rozbiór Polski. Południowa część Małopolski (bez Krakowa) przypadła Austrii
  • 1795 – III rozbiór Polski. Północna część Małopolski pomiędzy Bugiem, Wisłą i Pilicą dostała się w ręce austriackie
  • kwiecień-lipiec 1809 – ofensywa Józefa Poniatowskiego wyzwoliła z rąk austriackich ziemie III zaboru, w tym m.in. Kraków i przyłączyła je do księstwa warszawskiego
  • 1813 – Józef Poniatowski wraz z wojskiem polskim opuścił Kraków, który zajmują wojska rosyjskie
  • 1815 – kongres wiedeński podzielił ostatecznie Małopolskę pomiędzy Rosję i Austrię. Kraków wraz z okolicami tworzy niezależne teoretycznie państewko tzw. Rzeczpospolitą Krakowską
  • 1846 – powstanie krakowskie oraz powstanie chochołowskie. Likwidacja Rzeczypospolitej Krakowskiej i włączenie Krakowa do austriackiej Galicji jako stolicę Wielkiego Księstwa Krakowskiego

Nowożytność

  • 26 kwietnia 1848 – Wiosna Ludów w Krakowie zakończona zbombardowaniem miasta przez wojsko austriackie
  • 1864–1865 – stan oblężenia w Galicji w związku z toczącym się powstaniem styczniowym
  • 1867 – Galicja otrzymała z rąk cesarza Franciszka Józefa I autonomię
  • 1869 – wprowadzenie języka polskiego jako urzędowego w Galicji
  • 1884 – otwarcie tzw. podkarpackiej linii kolejowej (Nowy Sącz, Krynica)

Okres wojenny i międzywojenny

  • wrzesień 1914 – przysięga Legionów Polskich na Błoniach krakowskich
  • 3–8 września 1939 – Małopolska została zajęta przez armię hitlerowską.
  • 18 stycznia 1945 – wojska radzieckie wkroczyły do Krakowa

Gospodarka

W 2017 r. produkt krajowy brutto woj. małopolskiego wynosił 142.1 mld zł, co stanowiło 7,9% PKB Polski. Produkt krajowy brutto na 1 mieszkańca wynosił 42,1 tys. zł (90.1% średniej krajowej), co plasowało małopolskie na 6. miejscu względem innych województw[10][11].

Przeciętne miesięczne wynagrodzenie mieszkańca woj. małopolskiego we wrześniu 2019 roku wynosiło 5 066,21 zł, co lokowało je na 3. miejscu względem wszystkich województw[12].

We wrześniu 2019 roku w Małopolsce zarejestrowanych było ok. 61,9 tys bezrobotnych. Daje to stope bezrobocia na poziomie 4,1%[13].

Gospodarstwa domowe 4,8% mieszkańców woj. małopolskiego mają wydatki poniżej granicy ubóstwa skrajnego (tzn. znajduje się poniżej minimum egzystencji) (2011)[14].

Przemysł

Na terenie województwa znajdują się obszary 4 okręgów przemysłowych:

  1. Krakowski
  2. Jaworznicko-Chrzanowski
  3. Tarnowski
  4. Karpacki

Zasoby surowców mineralnych

Kryształy soli z kopalni w Wieliczce
  • sól kamiennaBochnia, Wieliczka (obecnie muzeum)
  • ropa naftowa – okolice Gorlic
  • węgiel kamienny – okolice Brzeszcz i Libiąża
  • rudy cynku i ołowiu – okolice Chrzanowa i Olkusza
  • wody mineralne – Krynica, Muszyna i okolice
  • wody geotermalne – Podhale
  • niewielkie złoża gazu ziemnego – okolice Krakowa i Babiej Góry
  • surowce budowlane, tj.: kamień budowlany i kamień drogowy (okolice Krzeszowic), wapienie, gliny ceramiczne i kruszywo budowlane

Energia

Największe elektrociepłownie na węgiel kamienny znajdują się w Krakowie, Skawinie i Trzebini (0,5 tys.–1 tys. MW) oraz w Tarnowie (100–500 MW).

Bezpieczeństwo publiczne

W województwie małopolskim działa centrum powiadamiania ratunkowego, które znajduje się w Krakowie i które obsługuje zgłoszenia alarmowe kierowane do numerów alarmowych 112, 997, 998 i 999[15].

Transport

Województwo małopolskie położone jest na skrzyżowaniu ważnych szlaków komunikacyjnych. Przez jego obszar wiodą szlaki tranzytowe ze wschodu na zachód i z północy na południe: linie kolejowe i drogi krajowe.

Transport drogowy

Drogi krajowe w województwie małopolskim[16][17]
DrogaTrasaObecna długość w województwieUwagi
94granica państwa – Jędrzychowice – węzeł „Zgorzelec” – KrzyżowaWrocławPrądyNogawczyceGliwiceKatowiceOlkuszKrakówTarnówRzeszówJarosławRadymnoKorczowa – granica państwa161 km
A4E40 granica państwa – ZgorzelecLegnicaWrocławOpoleGliwiceKatowiceKrakówTarnówRzeszówKorczowa – granica państwa150 km
7E77 Żukowo 20GdańskElblągOstródaOlsztynekPłońskWarszawaJankiGrójecRadomKielceKrakówRabka-ZdrójChyżne – granica państwa176 km
S1S1 BrzeszczeOświęcim?brak drogi
S7S6 (Gdańsk) – ElblągOlsztynekWarszawaKielceKrakówRabka-Zdrój15 kmBudowana droga S7 Odcinek Lubień - Rabka-Zdrój - Chabówka i Tunel pod Luboniem Małym
28ZatorWadowiceRabka-ZdrójLimanowaNowy SączGorliceJasłoKrosnoSanokKuźminaBirczaPrzemyślMedyka – granica państwa192 km
44GliwiceMikołówTychyOświęcimZatorSkawinaKraków56 km
47Rabka-ZdrójNowy TargZakopane40 km
49Nowy TargCzarna GóraJurgów – granica państwa24 km
52Bielsko-BiałaKętyAndrychówWadowiceKalwaria ZebrzydowskaGłogoczów46 km
73WiśniówkaKielceMorawicaBusko-ZdrójSzczucinDąbrowa TarnowskaTarnówPilznoJasło50 km
75Kraków (Branice) 79Niepołomice94BrzeskoNowy SączKrzyżówkaTyliczMuszynka – granica państwa135 km
79WarszawaKozieniceZwoleńSandomierzPołaniecNowe BrzeskoKrakówTrzebiniaChrzanówJaworznoKatowiceChorzówBytom104 km
87Nowy SączStary SączPiwniczna-Zdrój – granica państwa28 km

Transport kolejowy

Wnętrze dworca Kraków Główny
Pesa Acatus II Kolei Małopolskich linii S1 na stacji Kraków Lotnisko
Międzynarodowy Port Lotniczy
im. Jana Pawła II Kraków-Balice

W województwie małopolskim znajduje się 1121 km eksploatowanych linii kolejowych (7. miejsce w kraju), z czego 653 km to linie jednotorowe, natomiast 468 km – dwu- i więcej torowe. 870 km linii kolejowych jest zelektryfikowanych (stan na dzień 31 grudnia 2013)[18]. W 2017 roku statystyczny mieszkaniec województwa małopolskiego jechał 4,9 raza pociągiem[19].

W województwie znajduje się 26 czynnych dworców kolejowych[20], 4 z nich są wpisane do rejestru zabytków: Nowy Sącz, Rabka-Zdrój, Tarnów, Zakopane[21].

Tabor kolejowy

Województwo małopolskie wraz z Kolejami Małopolskimi, które należą do województwa, posiada 40 pojazdów, które są użytkowane przez Koleje Małopolskie i Przewozy Regionalne:

SeriaTypNumeryLiczbaProducentWłasnośćUżytkownikŹródło
EN63a Impuls36WEa001 ÷ 004, 017 ÷ 0186NewagUMPolregio[22]
EN64 Acatus Plus40WEa002, 0032PesaUMPolregio[23]
004, 006 ÷ 0084UMKoleje Małopolskie
EN77 Acatus II32WE001 ÷ 0055PesaKoleje MałopolskieKoleje Małopolskie[24]
EN99 Acatus Plus41WE001 ÷ 0044PesaUMPolregio[25][26]
EN78 Impuls31WE001 ÷ 0088NewagUMKoleje Małopolskie[27]
EN79 Impuls45WE001 ÷ 0055NewagUMKoleje Małopolskie[27]
SA133218Mc004, 0052PesaUMPolregio[28]
Elf II0 z 4PesaUMKoleje Małopolskie[29]

Transport lotniczy

Międzynarodowy Port Lotniczy Kraków-Balice posiada regularne połączenia z miastami Europy, Ameryki Północnej i Izraelem. Trwa rozbudowa terminala pasażerskiego, który po przebudowie będzie mógł obsługiwać ponad 8 mln osób rocznie.

Kultura

Teatr im. Juliusza Słowackiego w Krakowie

W województwie małopolskim odbywają się liczne festiwale o międzynarodowej renomie, m.in. Festiwal Kultury Żydowskiej na krakowskim Kazimierzu, czy Międzynarodowy Festiwal Folkloru Ziem Górskich w Zakopanem, a także Tydzień Kultury Beskidzkiej, Babiogórska Jesień, Łemkowska Watra oraz Święto Borówki w Zubrzycy Górnej.

Województwo małopolskie ma dość dużą liczbę instytucji kultury. Co czwarty zwiedzający polskie muzeum trafia do jednej z placówek na terenie województwa małopolskiego. W zbiorach państwowych, kościelnych i kolekcjach prywatnych znajduje się 20 proc. wszystkich polskich dzieł sztuki. Najważniejsze ekspozycje znajdują się: na Zamku Królewskiego na Wawelu, w oddziałach Muzeum Narodowego, w muzeach okręgowych w Tarnowie i Nowym Sączu, muzeach diecezjalnych w Tarnowie i Krakowie. W Tarnowie znajduje się jedyna w Europie stała wystawa poświęcona pamięci Romów.

Instytucje kulturalne w Małopolsce:

Instytucja kulturalnaliczba budynków
Biblioteki i filie bibliotek766
Domy i ośrodki kultury oraz kluby i świetlice489
Galerie sztuki66
Kina47
Muzea wraz z oddziałami muzealnymi103
Teatry zawodowe i instytucje muzyczne19

Media

W województwie małopolskim działają dwie stacje telewizyjne: Ośrodek Regionalny Telewizji Polskiej S.A. oraz TVN Południe. Ponadto liczni operatorzy sieci kablowych, działający zwłaszcza w miastach i na dużych osiedlach, dostarczają pakiet programów telewizyjnych i radiowych; uruchomili także własne programy o charakterze lokalnym, głównie informacyjno-rozrywkowe. W województwie małopolskim nadają również radia ogólnopolskie takie jak RMF FM, Radio Zet, regionalne Radio Kraków, a także lokalne, np. Radio ESKA, Radio Złote Przeboje, Radio Alex, Radio RDN Małopolska (dawniej Radio Dobra Nowina) czy Radio Vox FM Kraków. W Krakowie znajdują się siedziby oraz serwerownie czołowych portali internetowych Onet.pl oraz Interia.pl. Działają również inne portale regionalne – Nowa Małopolska, Moje Miasto Kraków, Nasze Miasto, Głos 24.

Województwo małopolskie ma drugą pozycją w kraju pod względem liczby zarejestrowanych oficyn wydawniczych, z których większość stanowią wydawnictwa prywatne oraz kościelne i klasztorne.[potrzebny przypis]

Nauka i oświata

Akademia Muzyczna w Krakowie

Województwo małopolskie jest trzecim w Polsce pod względem liczby studentów. Działa w nim najstarsza w Polsce uczelnia – Uniwersytet Jagielloński o ponad 600-letniej tradycji. Z kolei wśród prywatnych uczelni ekonomicznych w ogólnopolskich klasyfikacjach najwyżej oceniane są: Wyższa Szkoła Biznesu w Nowym Sączu i krakowska Wyższa Szkoła Zarządzania i Bankowości. Wyższe uczelnie koncentrują się głównie w Krakowie. W 34 małopolskich uczelniach kształci się ponad 203 tysięcy studentów.

Ważniejsze z nich to:

  • Uniwersytet Jagielloński
  • Akademia Górniczo-Hutnicza w Krakowie im. Stanisława Staszica
  • Uniwersytet Ekonomiczny w Krakowie
  • Politechnika Krakowska im. Tadeusza Kościuszki
  • Uniwersytet Rolniczy im. Hugona Kołłątaja w Krakowie
  • Uniwersytet Pedagogiczny w Krakowie im. Komisji Edukacji Narodowej
  • Akademia Wychowania Fizycznego w Krakowie im. Bronisława Czecha
  • Akademia Sztuk Pięknych w Krakowie im. Jana Matejki
  • Akademia Muzyczna w Krakowie
  • Akademia Sztuk Teatralnych im. Stanisława Wyspiańskiego w Krakowie (wcześniej jako: Państwowa Wyższa Szkoła Teatralna w Krakowie)
  • Uniwersytet Papieski Jana Pawła II w Krakowie
  • Krakowska Akademia im. Andrzeja Frycza Modrzewskiego
  • Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Tarnowie
  • Małopolska Wyższa Szkoła Ekonomiczna w Tarnowie
  • Małopolska Uczelnia Państwowa im. rotmistrza Witolda Pileckiego w Oświęcimiu
  • Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Nowym Sączu
  • Wyższa Szkoła Przedsiębiorczości w Nowym Sączu
  • Wyższa Szkoła Biznesu – National-Louis University w Nowym Sączu

Turystyka i wypoczynek

Sanktuarium Maryjne w Kalwarii Zebrzydowskiej
Sanktuarium Górskie na Groniu Jana Pawła II
Kościół św. Jakuba w Rozdzielu z 1563 roku znajdujący się na Szlaku Architektuty Drewnianej
Stary Dom Zdrojowy w Krynicy-Zdroju
Fontanna Siedmiu Słoni w Rabce-Zdroju

W 2007 r. województwo odwiedziło ponad 14,5 miliona turystów, w tym 3 miliony z zagranicy (najwięcej z Niemiec, USA, Wielkiej Brytanii, Francji, Włoch oraz Rosji i Ukrainy).

Główne atrakcje turystyczne Małopolski to: miasto Kraków, Kopalnia Soli w Wieliczce, Kopalnia Soli w Bochni, były niemiecki nazistowski obóz koncentracyjny Auschwitz-Birkenau w Oświęcimiu, kompleks drewnianych kościołów na Szlaku Architektury Drewnianej, tradycyjny spływ Przełomem Dunajca przez Pieniny, a także najwyższe polskie góry – Tatry oraz miasto Zakopane, nazywane zimową stolicą Polski.

Region to także cel turystyki pielgrzymkowej (sanktuaria w Kalwarii Zebrzydowskiej i Krakowie-Łagiewnikach, Limanowej, Pasierbcu, Dom Rodzinny Jana Pawła II w Wadowicach, Kaplica na Groniu Jana Pawła II) oraz leczniczej (9 miejscowości uzdrowiskowych w całym województwie).

Corocznie od 1999 r. organizowane są Małopolskie Dni Dziedzictwa Kulturowego, mające na celu promowanie zabytków Małopolski. 5 zespołów zabytkowych wpisanych zostało na listę światowego dziedzictwa UNESCO. Są to:

Popularnymi obszarami turystyki pieszej i sportów zimowychpasma górskie Beskidów (m.in.: Beskid Makowski, Beskid Mały, Beskid Niski, Beskid Wyspowy, Beskid Żywiecki oraz Gorce), a także Pieniny i Tatry.

Utworzono także Karpacki Szlak Rowerowy, który wraz ze szlakami łącznikowymi, prowadzi przez najbardziej znane i cenne historycznie miejscowości województwa małopolskiego.

Podział administracyjny

Podział województwa na powiaty

W dniu 1 stycznia 1999 r. weszła w życie reforma administracyjna Polski, tworząc dwa nowe szczeble samorządu lokalnego i zmieniając liczbę województw. W ten sposób powstało samorządowe województwo małopolskie. W jego skład weszły obszary ówczesnego województwa krakowskiego i nowosądeckiego oraz części bielskiego, kieleckiego, katowickiego, krośnieńskiego i tarnowskiego. Województwo małopolskie tworzy 19 powiatów, 3 miasta na prawach powiatu oraz 182 gminy. Na jego terenie znajdują się 62 miasta.

Powiaty województwa małopolskiego
Dane z 31 grudnia 2010
lp.HerbFlagaPowiatstolicapowierzchnia
(km²)
ludnośćgęstość zaludnienia
(osób/km²)
1POL powiat bocheński COA.svgFlaga powiatu bocheńskiegobocheńskiBochnia649,28102 592158
2POL powiat brzeski COA.svgPOL powiat brzeski (małopolski) flag.svgbrzeskiBrzesko59091 643155,3
3POL powiat chrzanowski COA.svgPOL powiat chrzanowski flag.svgchrzanowskiChrzanów371,49127 540343,3
4POL powiat dąbrowski COA.svgFlaga powiatu dąbrowskiegodąbrowskiDąbrowa Tarnowska53058 631110,6
5POL powiat gorlicki COA.svgPOL powiat gorlicki flag.svggorlickiGorlice967,36107 148110,8
6POL powiat krakowski COA.svgPOL powiat krakowski flag.svgkrakowskiKraków1229,62256 260208,4
7POL powiat limanowski COA.svgPOL powiat limanowski flag.svglimanowskiLimanowa951,96125 108131,4
8POL powiat miechowski COA.svgPOL powiat miechowski flag.svgmiechowskiMiechów676,7349 97773,9
9POL powiat myślenicki COA.svgPOL powiat myślenicki flag.svgmyślenickiMyślenice673,3120 903178,8
10POL powiat nowosądecki COA.svgPOL powiat nowosądecki flag.svgnowosądeckiNowy Sącz1550,24204 092131,7
11POL powiat nowotarski COA.svgFlaga powiatu nowotarskiegonowotarskiNowy Targ1474,66185 917126,1
12POL powiat olkuski COA.svgPOL powiat olkuski flag.svgolkuskiOlkusz622,19113 814182,9
13POL powiat oświęcimski COA.svgPOL powiat oświęcimski flag.svgoświęcimskiOświęcim406,03153 705378,6
14POL powiat proszowicki COA.svgBrak flagiproszowickiProszowice414,5743 406104,7
15POL powiat suski COA.svgPOL powiat suski flag.svgsuskiSucha Beskidzka685,7583 006121
16POL powiat tarnowski COA.svgPOL powiat tarnowski flag.svgtarnowskiTarnów1413,44196 810139,2
17POL powiat tatrzański COA.svgFlaga powiatu tatrzańskiegotatrzańskiZakopane471,6265 542139
18POL powiat wadowicki COA.svgPOL powiat wadowicki flag.svgwadowickiWadowice645,74156 488242,3
19POL powiat wielicki COA.svgPOL powiat wielicki flag.svgwielickiWieliczka429,2112 161261,3
20POL Kraków COA.svgFlag of Krakow.svgKraków327756 1832312,5
21POL Nowy Sącz COA.svgPOL Nowy Sącz flag.svgNowy Sącz5884 5371457,5
22POL Tarnów COA.svgFlaga TarnowaTarnów72,4114 6351583,4
Razem221915 182,873 310 094218

Zobacz też

  • Podział administracyjny województwa małopolskiego
  • Województwo krakowskie
  • Województwo nowosądeckie
  • Województwo tarnowskie

Uwagi

  1. Gmina wiejska Szerzyny z woj. tarnowskiego znalazła się początkowo w powiecie jasielskim w woj. podkarpackim. 1 I 2003 została przeniesiona do powiatu tarnowskiego w woj. małopolskim.
  2. Gmina miejska Sławków znalazła się początkowo w powiecie olkuskim. 1 I 2002 została przeniesiona do powiatu będzińskiego w woj. śląskim.

Przypisy

  1. a b [1], w oparciu o dane GUS.
  2. a b c d Tabele demograficzne, stan z 31 grudnia 2014 r.
  3. Powierzchnia według województw – stan z 31.12.2014 r.
  4. Województwo Małopolskie.
  5. Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2014 r., Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 24 lipca 2014, ISSN 1505-5507.
  6. geoportal.gov.pl. geoportal.gov.pl. [dostęp 2013-07-27].
  7. (Art. 3.) Ustawa z dnia 24 lipca 1998 r. (Dz.U. z 1998 r. nr 96, poz. 603).
  8. (§ 3. Statut MUW w Krakowie) Zarządzenie Nr 151/09 Wojewody Małopolskiego z dnia 27 maja 2009 r. (Dz. Urz. Woj. Małopolskiego z 2009 r., Nr 357, poz. 2560).
  9. Raport o stanie lasów w Polsce 2012, Warszawa: Centrum Informacyjne Lasów Państwowych, 2013, s. 78, ISSN 1641-3229.
  10. PKB województw jak PKB państw [Mapa] – Bankier.pl, bankier.pl [dostęp 2018-07-01] (pol.).
  11. GUS, Wstępne szacunki produktu krajowego brutto według województw w 2016 r., „stat.gov.pl” [dostęp 2018-06-28] (pol.).
  12. Wynagrodzenia.pl, wynagrodzenia.pl [dostęp 2018-07-01] (pol.).
  13. GUS, Urząd Statystyczny w Krakowie / Województwo, krakow.stat.gov.pl [dostęp 2018-06-28] (pol.).
  14. Ubóstwo w Polsce w 2011r. Główny Urząd Statystyczny, 2012-05-31. s. 15. [dostęp 2012-06-08].
  15. Wykaz NKA dla lokalizacji Ab. Służb Alarmowych 112 (pol.). uke.gov.pl. [dostęp 2014-12-27].
  16. Rozporządzenie Rady Ministrów zmieniające rozporządzenie w sprawie sieci autostrad i dróg ekspresowych (Dz.U. z 2009 r. nr 187, poz. 1446).
  17. Zarządzenie Generalnego Dyrektora Dróg Krajowych i Autostrad z dnia 10.12.2009.
  18. Transport. Wyniki działalności w 2013 r., Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 2014, s. 94, ISSN 1506-7998.
  19. Mieszkańcy Pomorza najchętniej korzystają z kolei. inforail.pl, 2018-08-08. [dostęp 2018-10-22].
  20. Czynne dworce kolejowe. 2016-10-31. [dostęp 2016-10-22].
  21. Zestawienia zabytków nieruchomych – woj. małopolskie.
  22. Paweł Terczyński. Zespoły typu 36WEa Impuls dla Południowej Grupy Zakupowej. „Świat Kolei”. 7/2015, s. 12–18. Łódź: Emi-press. ISSN 1234-5962. 
  23. UCHWAŁA Nr 2015/17 ZARZĄDU WOJEWÓDZTWA MAŁOPOLSKIEGO z dnia 5 grudnia 2017 r. w sprawie zawarcia z „Koleje Małopolskie” Sp. z o.o. umowy dzierżawy elektrycznych zespołów trakcyjnych serii EN64 nr 004, 006, 007 i 008, bip.malopolska.pl, 5 grudnia 2012 [dostęp 2018-04-21].
  24. Uchwała Nr LIII/804/18 Sejmiku Województwa Małopolskiego z dnia 24 września 2018 r. w sprawie wyrażenia zgody na wniesienie wkładu niepieniężnego (aportu) i wkładu pieniężnego do spółki działającej pod firmą „Koleje Małopolskie” spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w Krakowie oraz na objęcie udziałów tej spółki, bip.malopolska.pl, 24 września 2018 [dostęp 2019-01-01].
  25. Jest porozumienie Małopolski i PR. „Było ryzyko zawirowań”. rynek-kolejowy.pl, 2016-12-10. [dostęp 2016-12-11].
  26. Mamiński: Podstawiliśmy tabor zastępczy, KMŁ go nie mają (pol.). rynek-kolejowy.pl, 2016-12-16. [dostęp 2016-12-21].
  27. a b Impulsy już w komplecie służą pasażerom SKA. Do Małopolski trafił setny skład Newagu. rynek-kolejowy.pl, 2017-02-24. [dostęp 2017-02-24].
  28. Lada dzień przetarg na pociągi w ramach południowej grupy zakupowej. inforail.pl, 2013-02-28. [dostęp 2013-02-28].
  29. Pesa z umową na dostawę nowych pociągów dla Małopolski, www.rynek-kolejowy.pl [dostęp 2019-10-31] (pol.).

Linki zewnętrzne

Media użyte na tej stronie

Potrójna z lotu ptaka.jpg
Autor: Autor nie został podany w rozpoznawalny automatycznie sposób. Założono, że to Androllordna (w oparciu o szablon praw autorskich)., Licencja: CC-BY-SA-3.0

Widok polany podszczytowej na Potrójnej z lotu ptaka, zrobione z Pipera 1944rok produkcji, pilotował Andrzej Miciński. Data: 2005.10.21 Autor: Jan Podczaszyński - właściciel studenckiego schroniska "Pod Potrójną"

(wyraził pisemną zgodę na opublikowanie zdjęcia w Wikipedii)
Tarnow Rynek 20080708 4153.jpg
Autor: Jakub Hałun, Licencja: CC BY-SA 3.0
Rynek z Ratuszem w Tarnowie
POL województwo podkarpackie flag.svg
Flaga województwa podkarpackiego
MAna49.png
Autor: Tomasz Majtyka, Licencja: CC BY-SA 4.0
Województwo małopolskie (od 1999) jako powstałe z województw podziału administracyjnego Polski z lat 1975-1998
ListBullet.svg
Autor: MGalloway (WMF), Licencja: CC BY-SA 4.0
listBullet icon
POL Tarnów flaga.PNG
Autor: Mach240390, Licencja: CC BY-SA 3.0
Flaga Tarnowa (miasto w Województwie Małopolskim).
POL Andrychów COA.svg
Autor: Autor nie został podany w rozpoznawalny automatycznie sposób. Założono, że to WarX (w oparciu o szablon praw autorskich)., Licencja: CC BY-SA 2.5

Author

  • real name: Artur Jan Fijałkowski
  • pl.wiki: WarX
  • commons: WarX
  • mail: [1]
  • jabber: WarX@jabber.org
  • irc: [2]
SkawinaRatusz.jpg
Ratusz w Skawinie
Ns ratusz.jpg
Autor: unknown, Licencja: CC-BY-SA-3.0
No flag.svg
No official flag.
PortLotniczyKraków-Balice-NowyTerminal-POL, Balice, Kraków.JPG
Autor: Mach240390, Licencja: CC BY 3.0
Port Lotniczy Kraków-Balice. Terminal po przebudowie, 2016.
Niedzica zamek3.JPG
Autor: AndrzejH, Licencja: CC BY-SA 3.0 pl
Ta fotografia przedstawia zabytek wpisany do rejestru zabytków pod numerem ID
Proszowice - kościół parafialny (8.06.2014).JPG
Autor: SebastianR, Licencja: CC BY-SA 3.0
Proszowice - kościół parafialny
Lesser Poland in Poland (+rivers).svg
Autor: TUBSEmail Silk.svg Gallery, Licencja: CC BY-SA 3.0
Location of voivodeship xy (see filename) in Poland.
POL powiat brzeski COA.svg
Herb powiatu brzeskiego - oficjalny wzór przyjęty Uchwałą Rady w 1999 r.
Agh cracow a0 building.JPG
Autor: Zyxist, Licencja: CC0
A0, Główny budynek Akademii Górniczo-Hutniczej w Krakowie przy al. Mickiewicza.
Nowy Wiśnicz z powietrza.jpg
Autor: Kawior, Licencja: CC BY-SA 3.0
Nowy Wiśnicz Castle
POL powiat nowosądecki flag.svg
Autor:
  • real name: Artur Jan Fijałkowski
  • pl.wiki: WarX
  • commons: WarX
  • mail: [1]
  • jabber: WarX@jabber.org
, Licencja: CC BY-SA 2.5
Flaga powiatu powiat nowosądecki w Polsce.
Wikivoyage-Logo-v3-icon.svg
Autor: AleXXw, Licencja: CC BY-SA 3.0
Proposal for the new WikiVoyage-Logo by AleXXw including an idea of User:‎Danapit
StacjaKolejowa"KrakówLotnisko"-PesaAcatusII-POL, Balice, Kraków.JPG
Autor: Mach240390, Licencja: CC BY 3.0
Pesa Acatus II na stacji "Kraków Lotnisko" przy Porcie Lotniczym Kraków-Balice. 2016
Biecz zabytki.JPG
Autor: Micgryga, Licencja: CC-BY-SA-3.0
Panorama Biecza
Flag of Krakow.svg
Autor: unknown, Licencja: CC BY-SA 2.5
POL location map.svg
Autor: Hiuppo, Licencja: CC-BY-SA-3.0
Location map of Poland
Malopolskie mapa fizyczna.png
(c) Aotearoa z projektu polski Q52, CC-BY-SA-3.0
Mapa wód i ukształtowania powierzchni województwa małopolskiego. Autor: Aotearoa
Współrzędne graniczne mapy:
  • N: 50.5205° N
  • S: 49.1785° N
  • W: 19.0832° E
  • E: 21.4219° E

Legenda

Polish hypsometrical scale.svg
Commons-logo.svg
The Wikimedia Commons logo, SVG version.
Lm morskie oko 1.jpg
Autor: unknown, Licencja: CC-BY-SA-3.0
POL powiat brzeski (małopolski) flag.svg
Flaga powiatu brzeskiego - oficjalny wzór przyjęty Uchwałą Rady w 1999 r.
POL Alwernia, klasztor.jpg
Autor: User Mkedzie on pl.wikipedia, Licencja: CC-BY-SA-3.0
Klasztor bernardynów z kościołem pw. Stygmatów św. Franciszka w Alwernii z 1616 r. Zdjęcie: Mariusz Kędzierski - 11.09.2005
Pustynia Błędowska (2012-08-26).jpg
Autor: Piotr719, Licencja: CC BY-SA 3.0
Pustynia Błędowska widziana z punktu widokowego na wschód od miejscowości Chechło
POL powiat gorlicki COA.svg
Autor: Autor nie został podany w rozpoznawalny automatycznie sposób. Założono, że to WarX (w oparciu o szablon praw autorskich)., Licencja: CC BY-SA 2.5

Author

  • real name: Artur Jan Fijałkowski
  • pl.wiki: WarX
  • commons: WarX
  • mail: [1]
  • jabber: WarX@jabber.org
  • irc: [2]
Chrzanow rynek mpazdziora.jpg
Autor: Mariusz Paździora, Licencja: CC BY-SA 3.0
Rynek w Chrzanowie
Portal icon.svg
Autor: , Licencja: CC BY 2.5
Icon for Wikimedia project´s portals.
POL Tarnów COA.svg
Autor: Autor nie został podany w rozpoznawalny automatycznie sposób. Założono, że to WarX (w oparciu o szablon praw autorskich)., Licencja: CC BY-SA 2.5

Author

  • real name: Artur Jan Fijałkowski
  • pl.wiki: WarX
  • commons: WarX
  • mail: [1]
  • jabber: WarX@jabber.org
  • irc: [2]
Pieniny Trzy Korony.jpg
Autor: Marek Silarski, Licencja: CC-BY-SA-3.0
  • Westkarpaten, Mittlere Beskiden, Pieniny, Trzy Korony (Gipfel „Drei Kronen“), Dunajez Fluss, Polen
POL powiat nowosądecki COA.svg
Autor: Autor nie został podany w rozpoznawalny automatycznie sposób. Założono, że to WarX (w oparciu o szablon praw autorskich)., Licencja: CC BY-SA 2.5

Author

  • real name: Artur Jan Fijałkowski
  • pl.wiki: WarX
  • commons: WarX
  • mail: [1]
  • jabber: WarX@jabber.org
  • irc: [2]
Krakow Wawel G53.jpg
Autor: Ludvig14, Licencja: CC BY-SA 3.0
Wawel Castle, Krakow
Herb Bochni.svg
Herb miasta Bochnia
POL Żabno COA.svg
Żabno coat of arms
CollegiumNovumUJ-WidokOdZachodu-POL, Kraków.jpg
Autor: Mach240390, Licencja: CC BY 3.0
Collegium Novum Uniwersytetu Jagiellońskiego. Widok z zachodu. Po remoncie, 2016.
Andrychow 4.jpg
© Marek i Ewa Wojciechowscy / Trips over Poland, CC BY-SA 3.0
Andrychów Palace (Polska)
Kaplica na Groniu Jana Pawła II.jpg
Autor: Ukasiu, Licencja: CC BY-SA 4.0
Kaplica na Groniu Jana Pawła II w czasie Mszy Św., Autor: Ukasiu
Information icon4.svg
An i icon for templates and the like
POL Grybów COA.svg
Autor: Autor nie został podany w rozpoznawalny automatycznie sposób. Założono, że to WarX (w oparciu o szablon praw autorskich)., Licencja: CC BY-SA 2.5

Author

  • real name: Artur Jan Fijałkowski
  • pl.wiki: WarX
  • commons: WarX
  • mail: [1]
  • jabber: WarX@jabber.org
  • irc: [2]
Widok układu urbanistycznego Bochni z wieży kościoła farnego.jpg
Autor: Paweł Klasa, Licencja: CC BY-SA 3.0 pl
Widok układu urbanistycznego Bochni z wieży kościoła farnego
Distinctive emblem for cultural property.svg Ta fotografia przedstawia zabytek wpisany do rejestru zabytków województwa małopolskiego pod numerem A-244.
Wikinews-logo.svg
Autor: Wektoryzacja: Simon 01:05, 2 August 2006 (UTC) Updated by Time3000 17 April 2007 to use official Wikinews colours and appear correctly on dark backgrounds. Originally uploaded by Simon., Licencja: CC BY-SA 3.0
The Wikinews logo without text. This is a cropped version of Image:Wikinews-logo-en.png. Note that the Wikinews project itself is at Wikinews:Main Page.
Bazylika ONMP Wadowice 002MS.jpg
Autor: Mariusz Swornóg, Licencja: CC BY-SA 3.0 pl
bazylika p.w. Ofiarowania Najświętszej Marii Panny
03742Kraków.JPG
Kraków, Poland
POL Gorlice COA 1.svg
Herb miasta Gorlice, małopolskie
Kaplica św.Kingi, kopalnia soli "Wieliczka".jpg
Autor: EwelinaSow, Licencja: CC BY-SA 3.0 pl
Wieliczka, kopalnia soli, XIII
Piramida wieku Malopolskie.png
Autor: Polskawliczbach, Licencja: CC BY-SA 2.5 pl
Piramida wieku mieszkańców W. małopolskiego, 2014
GmachMałopolskiegoUrzęduWojewódzkiego-UlicaBasztowa22-POL, Kraków.jpg
Autor: Mach240390, Licencja: CC BY 4.0
Gmach Małopolskiego Urzędu Wojewódzkiego w Krakowie przy ulicy Basztowej 22. Projekt architekta Alfreda Broniewskiego (1900).
BazylikaŚwAndrzeja-WidokZRynku-POL, Olkusz.jpg
Autor: Kraków - moje miasto, Licencja: CC BY 3.0
Bazylika św. Andrzeja Apostoła w Olkuszu widziana z Rynku.
WiktionaryPl nodesc.svg
(c) Wikimedia Foundation, CC BY-SA 3.0

The logo for the Polish language Wiktionary without "Wolny, wielojęzyczny Wikisłownik" ("Free, multilingual, Wiktionary")

.
Fountain in Rabka.jpg
Autor: Paweł Drozd on Wiki Drozdp, Licencja: CC BY-SA 3.0
Fontanna przed dyrekcją uzdrowiska Rabka Zdrój
Rozdziele kościół 2.jpg
Autor: Paweł Opioła, Licencja: CC BY-SA 4.0
Kościół w Rozdzielu
Herb Zator.jpg
Autor: UM_Zator, Licencja: CC BY-SA 4.0
Herb miasta Zator
Akademia Muzyczna Kraków.JPG
Akademia Muzyczna w Krakowie, od strony Plant/ul.Westerplatte
Bramadabrowatarnowska.jpg
Autor: Autor nie został podany w rozpoznawalny automatycznie sposób. Założono, że to Patryczek1994~commonswiki (w oparciu o szablon praw autorskich)., Licencja: CC-BY-SA-3.0
Crystal Caves 4.jpg
Autor: Rocker1984, Licencja: CC BY-SA 3.0
Crystal Caves 4
Kraków Główny 2019a.jpg
Autor: Adrian Grycuk, Licencja: CC BY-SA 3.0 pl
Dworzec Kraków Główny
Kalwaria Zebrzydowska 014.jpg
Autor: image/photo was taken by Wikipedia and Wikimedia Commons user Ludwig Schneider.

I would appreciate being notified if you use my work outside Wikimedia.

Do not copy this image illegally by ignoring the terms of the license below, as it is not in the public domain. If you would like special permission to use, license, or purchase the image please contact me to negotiate terms.

When reusing, please credit me as: Ludwig Schneider / Wikimedia., Licencja: CC BY-SA 3.0
Kalwaria Zebrzydowska, kościół NMP
POL powiat bocheński flag.svg
Flaga powiatu bocheńskiego, woj. małopolskie