Wybory prezydenckie w Polsce

Wybory prezydenckie w Polsce

Wybory prezydenckiewybory, w których wybiera się Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej. Odbywają się one co 5 lat na zarządzenie marszałka Sejmu, chyba że z jakiegoś powodu (głównie z powodu śmierci lub rezygnacji z urzędu prezydenta) kadencja prezydenta zakończy się szybciej. Ta sama osoba może sprawować urząd prezydenta jedynie przez dwie kadencje. Bierne prawo wyborcze przysługuje wszystkim obywatelom Polski, którzy ukończyli 35 lat, nie są pozbawieni praw wyborczych do Sejmu i zbiorą przynajmniej 100 tysięcy podpisów osób popierających ich kandydaturę. Czynne prawo wyborcze posiadają wszyscy pełnoletni obywatele Polski, również ci zamieszkali na stałe za granicą (od 2000 roku mogą głosować również w drugiej turze).

Procedura

Prezydentem zostaje ten kandydat, który otrzyma ponad połowę wszystkich ważnie oddanych głosów. Frekwencja wyborcza nie wpływa na ważność wyborów (trzeba dodać, iż w Polsce podczas wyborów prezydenckich jest ona najwyższa). W przypadku, gdy żaden z kandydatów nie otrzyma wymaganej liczby głosów, dwa tygodnie później odbywa się II tura głosowania, w której uczestniczą dwaj kandydaci z największą liczbą głosów z I tury. Dla zwycięstwa w II turze wystarczy otrzymać więcej głosów niż inny kandydat. Jeżeli przed II turą którykolwiek z dwóch kandydatów, którzy do niej przeszli, wycofa zgodę na kandydowanie, utraci prawo wyborcze lub umrze, w jego miejsce do wyborów w II turze dopuszcza się kandydata, który otrzymał kolejno największą liczbę głosów w I turze. W takim przypadku datę ponownego głosowania odracza się o kolejne 14 dni[a]. Państwowa Komisja Wyborcza niezwłocznie wówczas informuje, w drodze uchwały, o dopuszczeniu nowego kandydata wyborów prezydenckich w II turze oraz podaje do publicznej wiadomości datę przeprowadzenia ponownego głosowania[b].

W III RP wybory prezydenckie przypadały jesienią, dopóki nie zmieniło się to z powodu śmierci Lecha Kaczyńskiego.

Konstytucja RP wyborom prezydenta RP poświęca artykuły 127-130, ustalając: powszechność, równość wyborów, a także bezpośredniość i tajność głosowania. Szczegółowe zasady i tryb zgłaszania kandydatów i przeprowadzania wyborów oraz warunki ważności określa dział V ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. Kodeks wyborczy (Dz.U. z 2020 r. poz. 1319).

Wyniki wyborów

RokZwycięzcaI turaPoparcie w I turzeII turaPoparcie w II turzeObjęcie urzędu
(zaprzysiężenie)
Wybory prezydenckie w II RP:
1922[c]Gabriel Narutowicz9 grudnia, godz.14:1062 głosy (IV/V)9 grudnia[d], godz.19:15289 głosów11 grudnia
1922[c]Stanisław Wojciechowski20 grudnia298 głosów
nie odbyła się
22 grudnia
1926[c]Józef Piłsudski31 maja292 głosy
nie odbyła się
nie przyjął urzędu
1926[c]Ignacy Mościcki1 czerwca215 głosów (I)1 czerwca281 głosów4 czerwca
1933[c][e]8 maja332 głosy
nie odbyła się
9 maja
1939Na mocy Konstytucji kwietniowej Ignacy Mościcki mianował na swojego następcę kolejno:
Edwarda Rydza-Śmigłego,
Bolesława Wieniawę-Długoszowskiego,
Władysława Raczkiewicza.
Wybory prezydenckie w Polsce Ludowej:
1947[e][f]Bolesław Bierut5 lutego443 głosy
nie odbyła się
5 lutego
1989[c][e]Wojciech Jaruzelski19 lipca270 głosów (50,28%)
nie odbyła się
19 lipca
Wybory prezydenckie w III RP:
1990Lech Wałęsa25 listopada6 569 889 głosów (39,96%)9 grudnia10 622 696 głosów (74,25%)22 grudnia
1995Aleksander Kwaśniewski5 listopada6 275 670 głosów (35,11%)19 listopada9 704 439 głosów (51,72%)23 grudnia
20008 października9 485 224 głosy (53,90%)
nie odbyła się
23 grudnia
2005Lech Kaczyński9 października4 947 927 głosów (33,10%) (II miejsce)[1]23 października8 257 468 głosów (54,04%)[2]23 grudnia
2010Bronisław Komorowski20 czerwca6 981 319 głosów (41,54%)[3]4 lipca8 933 887 głosów (53,01%)[4]6 sierpnia
2015Andrzej Duda10 maja[5]5 179 092 głosy (34,76%)[6]24 maja[5]8 630 627 głosów (51,55%)[7]6 sierpnia
2020 (I)
nie odbyły się[8]
2020 (II)Andrzej Duda28 czerwca8 450 513 głosów (43,50%)[9]12 lipca10 440 648 głosów (51,03%)[10]6 sierpnia

Uwagi

  1. Art. 292 § 3 ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. Kodeks wyborczy (Dz.U. z 2020 r. poz. 1319)
  2. Art. 292 § 5 ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. Kodeks wyborczy (Dz.U. z 2020 r. poz. 1319)
  3. a b c d e f Wyboru dokonało Zgromadzenie Narodowe.
  4. Wyboru Gabriela Narutowicza dokonano w V turze.
  5. a b c O urząd Prezydenta ubiegał się tylko jeden kandydat.
  6. Wyboru Prezydenta RP dokonywał sam Sejm, gdyż Senatu wówczas nie było.

Zobacz też

Przypisy

Media użyte na tej stronie

POL urna wyborcza.svg
Autor: unknown, Licencja: CC BY-SA 2.5
Gdańsk ulica Wąsowicza 30 (Obwodowa komisja wyborcza nr 198) 10.05.2015.JPG
Autor: Artur Andrzej, Licencja: CC BY-SA 4.0
Gdańsk Oliwa, ul. Wąsowicza 30 (zespół szkół). Obwodowa komisja wyborcza nr 198, wybory prezydenckie, pierwsza tura głosowania.