Yamato-e
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/65/%E7%8E%89%E9%AC%98%E5%9B%B3_%EF%BC%88%E3%80%8E%E6%BA%90%E6%B0%8F%E7%89%A9%E8%AA%9E%E3%80%8F%E7%94%BB%E5%B8%96%E3%81%AE%E5%86%85%EF%BC%89-%E2%80%9CThe_Jeweled_Chaplet%E2%80%9D_%28%E2%80%9CTamakazura%E2%80%9D%29%2C_from_The_Tale_of_Genji_%28Genji_monogatari%29_MET_DP361161.jpg/220px-%E7%8E%89%E9%AC%98%E5%9B%B3_%EF%BC%88%E3%80%8E%E6%BA%90%E6%B0%8F%E7%89%A9%E8%AA%9E%E3%80%8F%E7%94%BB%E5%B8%96%E3%81%AE%E5%86%85%EF%BC%89-%E2%80%9CThe_Jeweled_Chaplet%E2%80%9D_%28%E2%80%9CTamakazura%E2%80%9D%29%2C_from_The_Tale_of_Genji_%28Genji_monogatari%29_MET_DP361161.jpg)
Yamato-e (jap. 大和絵 Yamato-e) – „obrazy japońskie”[1], styl malarstwa japońskiego, który rozwijał się w opozycji do „malarstwa w stylu chińskim”[2]. Jest to przede wszystkim prąd sztuki świeckiej, charakteryzujący się m.in. zastosowaniem mocnych, jasnych kolorów oraz tematyką związaną z lokalnymi, japońskimi krajobrazami i obyczajami, często w postaci cyklów nawiązujących do pór roku. Jednymi z najlepszych przykładów tej sztuki są ilustrowane zwoje książkowe.
Ze względu na silne wpływy chińskiej sztuki na japońską, wykształcił się styl ją naśladujący (kara-e, kanga). Po zerwaniu stosunków z Chinami, w X w. stworzono „styl rodzimy”, czyli właśnie yamato-e[3]. Malarstwo yamato-e narodziło się w okresie Heian i termin ten odnosił się wówczas głównie do obrazów przedstawiających lokalne dworskie obyczaje, sceny z japońskich opowieści, umieszczonych w miejscowych (tj. nie wzorowanych na chińskich) krajobrazach (zwłaszcza okolic Kioto), w odróżnieniu od scen i tematów zapożyczonych ze sztuki chińskiej, w szczególności malarstwa tangowskiego. „Japońskie obrazy” często inspirowały, bądź były tłem dla także lokalnej i także w okresie Heian popularnej poezji waka[4].
Była to pierwotnie sztuka głównie dekoracyjna, wykonywana przede wszystkim na parawanach i przesuwnych drzwiach shōji – z tego względu brak zachowanych oryginałów, które uległy zniszczeniu wraz z budynkami. Tematyka znana jest głównie z opisów, oraz na podstawie poezji waka, której towarzyszyły, lub którą inspirowały. Na tej podstawie można wyznaczyć dwie główne grupy tematów: pejzaże, zwłaszcza tzw. meisho-e – szczególnie sławne piękne miejsca z różnych obszarów Japonii; oraz cykle obrazów związanych z porami lub miesiącami roku, przedstawiające prace i święta dla nich typowe[5]. Inną częstą formą były malowane zwoje emaki, w których obrazy nierzadko ilustrowały zapisane w tych zwojach powieści takie jak np. Genji monogatari[4].
W późniejszym okresie określenie yamato-e zaczęło obejmować nie tylko tematy, ale też konwencję malarską. Charakterystyczne było przedstawianie budynków bez dachu, by móc ukazać scenę dziejącą się we wnętrzu, użycie mocnych, jaskrawych kolorów i konwencjonalizacja twarzy[4]. Z twarzy arystokratycznych bohaterów obrazów, nieodmiennie przedstawianych w postaci dwóch kresek sygnalizujących oczy, małego haczyka nosa i czerwonej kropki w miejsce ust, nie sposób wyczytać żadnych emocji ani cech charakterystycznych. Konwencjonalizacja ta miała zapewne ułatwić także arystokratycznym widzom i czytelnikom ilustrowanych powieści łatwiejsze utożsamienie się z przedstawioną postacią – nie była zaś dowodem nieudolności artystów, którzy byli w stanie, na tych samych obrazach, całkiem wiernie sportretować osoby z klas niższych[6].
W X w. wykształciła się pierwsza szkoła malarstwa japońskiego – szkoła Kose, pochodząca od pierwszego wielkiego mistrza yamato-e, Kanaoki Kosego[7] (fl. IX w.)[5]. Rozwój malarstwa w stylu japońskim nie spowodował całkowitego wyparcia „stylu chińskiego”, który istniał w wiekach X-XII równolegle, choć ograniczony głównie do malarstwa ceremonialnego i religijnego[8].
W okresie Kamakura pierwotnie głównie świeckie malarstwo w „stylu japońskim” zostało wzbogacone o tematy religijne (buddyjskie), a także pojawiło się w nim malarstwo portretowe (np. cykle przedstawiające Trzydziestu Sześciu Mistrzów Poezji), co stanowiło wyraźne odejście od wcześniejszej, typowej dla ilustrowanych zwojów, konwencji schematyzacji twarzy[4]. Zwiększenie kontaktów z kontynentem w okresie Muromachi spowodowały ponowny wzrost zainteresowania stylami chińskimi, ale tradycja japońska była podtrzymywana, szczególnie przez związaną z dworem cesarskim szkołę Tosa[4].
Za panowania shōgunatu Tokugawów malarstwo tego typu uprawiali artyści niekoniecznie z kręgów dworskich. Nawiązywali do niego twórcy takich szkół jak Rinpa, czy też artyści tworzący obrazy ukiyo-e[4] (w szerszym znaczeniu – sztuki rodzimej – termin yamato-e obejmuje także ukiyo-e[3]). Przykładowo Moronobu Hishikawa, sławny rysownik z XVII w., wyraźnie nawiązywał i chciał być identyfikowany ze „stylem japońskim”[9].
Przypisy
- ↑ Yamato-e, [w:] Encyclopædia Britannica [online] [dostęp 2017-04-10] (ang.).
- ↑ yamato-e, [w:] Encyklopedia PWN [online] [dostęp 2017-04-10] .
- ↑ a b Jolanta Tubielewicz: Kultura Japonii - słownik. Warszawa: Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, 1996, s. 342. ISBN 83-02-06378-9.
- ↑ a b c d e f Anna Willmann: Yamato-e Painting. [w:] Heilbrunn Timeline of Art History [on-line]. The Metropolitan Museum of Art, 2013-04. [dostęp 2017-04-08]. (ang.).
- ↑ a b Akiyama Emmons 1977 ↓, s. 66.
- ↑ Akiyama Emmons 1977 ↓, s. 73.
- ↑ Kose Kanaoka, [w:] Encyclopædia Britannica [online] [dostęp 2017-04-10] (ang.).
- ↑ Akiyama Emmons 1977 ↓, s. 67.
- ↑ Akiyama Emmons 1977 ↓, s. 164-165.
Bibliografia
- Terukazu Akiyama, James Emmons: Japanese Painting. Geneva: Skira, 1977. ISBN 0-8478-0131-4.
Media użyte na tej stronie
A scene (AZUMA YA: East Wing) of Illustrated scroll of Tale of Genji (written by MURASAKI SHIKIBU (11th cent.). The multi-panel curtain at the center bottom of the image is a kichō. The decorated sliding door panels at the top of the image are fusuma. The scroll was made in about ca. 1130 ACE and is in the Tokugawa Museum in Nagoya, Japan.
A bijin compared to the beauty of Kanazawa in Musashi Province
Autor: Tosa Mitsuyoshi , Licencja: CC0