Załoźce
![]() Kościół Niepokalanego Poczęcia w Załoźcach | |||
| |||
Państwo | |||
---|---|---|---|
Obwód | |||
Rejon | |||
Data założenia | przed 1511 | ||
Prawa miejskie | 1520 | ||
Powierzchnia | 4,4 km² | ||
Populacja (2017) • liczba ludności |
| ||
Nr kierunkowy | +380 3540 | ||
Kod pocztowy | 47234 | ||
Położenie na mapie Ukrainy (c) Karte: NordNordWest, Lizenz: Creative Commons by-sa-3.0 de | |||
Położenie na mapie Polski w 1939 r. | |||
![]() | |||
Strona internetowa | |||
Portal ![]() |
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/77/Zamek_wZalozcach_Schemat.jpg/240px-Zamek_wZalozcach_Schemat.jpg)
Załoźce[2][3] (ukr. Залізці) – osiedle typu miejskiego w obwodzie tarnopolskim, w rejonie zborowskim Ukrainy, leżące nad Seretem.
Nazwa, geografia
Do 1919 roku również w zapisach jako Załośce, Załośce Stare i Nowe. Leżą nad Seretem, który rozdziela miejscowość na Załoźce Stare i Załoźce Nowe[4].
Historia
Pierwsza wzmianka o Załoźcach pochodzi z 1441 roku[4], wymieniane jako miasto w 1511 roku lub 1516[5]. W tym czasie Marcin Kamieniecki rozpoczął budowę lub zbudował tu zamek[4], który pod koniec XVI wieku był własnością Konstantego Wiśniowieckiego[6]. Parafia rzymskokatolicka w mieście przez pewny czas wchodziła w skład diecezji łuckiej[7], chociaż kanonik katedry lwowskiej ks. Tomasz Pirawski w swym dziele „Relatio status almae Archidioecesis Leopoliensis”[8] „napisanym w latach 1614 i 1615 twierdził, że kościoły w Olesku, Załoźcach i Brodach należeć powinny do dziekanii złoczowskiej archidiecezji lwowskiej[9].
Przy końcu XVIII wieku hrabia Ignacy Miączyński ufundował w mieście klasztor i szpital Sióstr Miłosierdzia.
W wyniku I rozbioru Polski Załoźce znalazły się pod władzą Austrii. W tym czasie utraciły prawa miejskie[4].
W czasie I wojny światowej w okolicy miasta toczyły się ciężkie boje oddziałów austriackich z wojskami rosyjskimi, w jednych i drugich licznie służyli Polacy. Wojskami rosyjskimi – 13 Dywizją Piechoty dowodził gen. Eugeniusz de Henning-Michaelis, a austriacką 43 Dywizją Piechoty gen. Tadeusz Rozwadowski[10]. Walki doprowadziły do zrujnowania zamku[4].
W 1939 roku miasto liczyło około 7000 mieszkańców.
Do 1945[11] miasto w Polsce, w województwie tarnopolskim, w powiecie zborowskim, siedziba gminy Załoźce. W 1932 roku komisarzem rządowym miasta był emerytowany major taborów Adolf Drwota.
We wrześniu 1939 roku zajęte przez Armię Czerwoną, do 1963 roku były stolicą rejonu; później włączone do rejonu zborowkiego[4].
Zajęte przez Wehrmacht 9 lipca 1941 roku; tego samego dnia zabito w Załoźcach 20 Żydów. Podczas okupacji niemieckiej miejscowość została włączona do powiatu (Landkreis) Tarnopol, była siedzibą gminy[12]. W październiku 1942 roku Niemcy przesiedlili około 1 tys. załozieckich Żydów do Zborowa. W miejscowości pozostał obóz pracy, zlikwidowany w 1943 roku[13].
Do 1944 roku w Załoźcach działał polski ruch oporu składający się z harcerzy Szarych Szeregów[14]. Podczas drugiej okupacji sowieckiej władze sformowały w Załoźcach batalion niszczycielski, w którym służyli Polacy. Batalion ochraniał uchodźców z okolicznych wiosek, którzy ewakuowali się do miasteczka w obawie przed eksterminacją przez OUN-UPA oraz zwalczał ukraińskie podziemie. Po wojnie większość Polaków została ekspatriowana[4].
Do 1944 roku miejska parafia łacińska, należała do dekanatu brodzkiego, archidiecezji lwowskiej. Parafię założył w roku 1547 Jan Kamieniecki.
Od 1961 roku osiedle typu miejskiego[4].
W 1989 liczyło 2730 mieszkańców[15].
W 2013 liczyło 2735 mieszkańców[16].
Zabytki
- zamek[17] – w 1516 roku Marcin Kamieniecki, hetman polny koronny wybudował w mieście zamek. Od połowy XVI w. własność Wiśniowieckich, był główną siedzibą rodu. Po Wiśniowieckich dobra załozieckie stały się własnością Sobieskich, a następnie Potockich. Zamek jest obecnie w całkowitej ruinie.
- cerkiew pw. Opieki Matki Bożej z 1740 roku (dawny kościół augustianów)[18]
- kościół pw. św. Antoniego z XVII wieku, zrujnowany po wojnie[4]
- kościół pw. Niepokalanego Poczęcia NMP z XIX w. (zwrócony katolikom po upadku ZSRR)[4]
Urodzeni w Załoźcach
- Jonah ben Jacob Ashkenazi (zm. 1745) – żydowski drukarz i giser, działający w Turcji
- Wiesław Fuglewicz (1934–1982) – polski pisarz i rysownik lotniczy
- Wołodymyr Jakubowski (1915–1947) – lokalny dowódca UPA, w Załoźcach znajduje się jego pomnik
- Maria Kazecka (1880–1938) – poetka, działaczka niepodległościowa, kulturalna i społeczna
- Marian Kułakowski (1893–1980) – podpułkownik dyplomowany artylerii Wojska Polskiego, działacz niepodległościowy, kawaler Orderu Virtuti Militari (brat Mieczysława)
- Mieczysław Ludwik Kułakowski (1896–1942) – major artylerii Wojska Polskiego
- Marian Michalski (1936-2018) – polski polityk, nauczyciel, poseł na Sejm II kadencji
- Edward Prus (1931–2007) – polski historyk, politolog, działacz i aktywista narodowy, doktor habilitowany
- Bolesław Sąsiadek (1923–2009) – polski żołnierz 1. Dywizji Piechoty im. T. Kościuszki, porucznik WP, działacz społeczny
- Stanisław Mieczysław Sąsiadek (1922–2008) – podporucznik 3. Dywizji Piechoty
- Stanisław Spittal (1891–1964) – major lekarz Wojska Polskiego, autor pracy pt. Lecznictwo ludowe w Załoźcach i okolicy[a]
Pobliskie miejscowości
Zobacz też
Uwagi
- ↑ Stanisław Spittal na stopień majora został mianowany ze starszeństwem z 1 stycznia 1927 w korpusie oficerów sanitarnych, grupa lekarzy. W lipcu 1928 został przeniesiony z 6 Szpitala Okręgowego do 6 Batalionu Sanitarnego we Lwowie na stanowisko lekarza batalionu[19].
Przypisy
- ↑ Чисельність наявного населення України на 1 січня 2017 року. Державна служба статистики України. Київ, 2017. стор.65
- ↑ Skorowidz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej opracowany na podstawie wyników Pierwszego Powszechnego Spisu Ludności z dnia 30 września 1921 r. i innych źródeł urzędowych. T. 15: Województwo tarnopolskie. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 1923, s. 25.
- ↑ Zarządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 28 lutego 1937 r. o ustaleniu urzędowych nazw miast (M.P. z 1937 r. nr 69, poz. 104).
- ↑ a b c d e f g h i j Grzegorz Rąkowski, Paweł Luboński , Podole. Przewodnik po Ukrainie Zachodniej. Część II, Pruszków: Rewasz, 2006, s. 124-128, ISBN 83-89188-46-5, OCLC 69287000 .
- ↑ Jerzy Lileyko: Sztuka ziem wschodnich Rzeczypospolitej: XVI - XVIII w. Lublin: TNKUL, 2000, s. 175.
- ↑ Lileyko, s. 186.
- ↑ Michał Kurzej: Jerzy Kowalczyk. Świątynie późnobarokowe na Kresach. Kościoły i klasztory na Rusi Koronnej. „Biuletyn Historii Sztuki”, 70 (3-4), s. 562, 2008.
- ↑ Relatio...
- ↑ Antoni Schneider: Encyklopedii Krajoznawstwa Galicji. Lwów : Drukarnia Zakładu Narodowego im. Ossolińskich, 1871, s. 244.
- ↑ Generał broni Tadeusz Jordan Rozwadowski, Wspomnienia Wielkiej Wojny, Warszawa 2015
- ↑ Ustawa z dnia 31 grudnia 1945 r. o ratyfikacji podpisanej w Moskwie dnia 16 sierpnia 1945 r. umowy między Rzecząpospolitą Polską a Związkiem Socjalistycznych Republik Radzieckich o polsko-radzieckiej granicy państwowej (Dz.U. z 1946 r. nr 2, poz. 5).
- ↑ Amtliches Gemeinde- und Dorfverzeichnis fuer das GG, s.23
- ↑ Холокост на территории СССР: Энциклопедия, Red. I. A. Altman, Moskwa 2009, s. 324. ISBN 978-5-8243-1296-6. (ros.)
- ↑ „[...] harcerze szczepu w Załoźcach, wraz z przybyłymi już wówczas do tego miasta harcerzami wileńskimi, utworzyli - według wersji prof. dr hab. Edwarda Prusa – tzw. Batalion Szturmowy (należący do Istriebitielnych Bataljonów), w celach samoobrony ludności polskiej przed Ukraińcami.” [w:] Jerzy Jabrzemski. Harcerze z Szarych Szeregów. PWN. 1997. ISBN 83-01-12191-2. str. 195
- ↑ Всесоюзная перепись населения 1989 г. Численность городского населения союзных республик, их территориальных единиц, городских поселений и городских районов по полу
- ↑ Чисельність наявного населення України на 1 січня 2013 року. Державна служба статистики України. Київ, 2013. стор.95
- ↑ Załoźce. [dostęp 2013-09-13].
- ↑ Grzegorz Rąkowski: Podole. Przewodnik po Ukrainie Zachodniej. Część II, s. 125-126.
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 11 z 24 lipca 1928 roku, s. 224.
Bibliografia
- Filip Sulimierski, Bronisław Chlebowski, Władysław Walewski, Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, t. XIV, Warszawa, 1880–1902, s. 354.
Linki zewnętrzne
- Załoźce, [w:] Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, t. XIV: Worowo – Żyżyn, Warszawa 1895, s. 354 .
- Zamek w Załoźcach
- Sadok Barącz, Założce, Poznań, 1889.
- Załoźce, Poznań, 1889
- Archiwalne widoki i publikacje o miejscowości w bibliotece Polona
Media użyte na tej stronie
Autor: RosssW, Licencja: CC BY-SA 4.0
Районы Тернопольской области с 17 июля 2020 года
(c) Karte: NordNordWest, Lizenz: Creative Commons by-sa-3.0 de
Location map of Ukraine
Панорама замку смт Залізці
Autor: Silar, Licencja: CC BY-SA 3.0
Nowi und Stari Załosce 1787
Костел Непорочного Зачаття Діви Марії у смт. Залізці
Autor: Tomasz Leśniowski, Licencja: CC BY-SA 4.0
Zamek w Załoźcach. Schemat
(c) Lukasb1992 z polskiej Wikipedii, CC BY-SA 3.0
Mapa lokalizacyjna Polski — 1939 (marzec – wrzesień).