Zakłady Radiowe im. Marcina Kasprzaka w Warszawie
![]() | |
![]() Siedziba przedsiębiorstwa, lata 70. XX wieku | |
Państwo | |
---|---|
Województwo | |
Siedziba | Warszawa-Wola |
Adres | ul. Kasprzaka 18/20 |
Data założenia | 1949 |
Data likwidacji | 1999 |
Forma prawna | |
Położenie na mapie Warszawy | |
Położenie na mapie Polski (c) Karte: NordNordWest, Lizenz: Creative Commons by-sa-3.0 de | |
![]() |
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/68/Zak%C5%82ady_Radiowe_im._Marcina_Kasprzaka_lata_50.jpg/220px-Zak%C5%82ady_Radiowe_im._Marcina_Kasprzaka_lata_50.jpg)
Zakłady Radiowe im. Marcina Kasprzaka w Warszawie (ZRK) – polskie przedsiębiorstwo z sektora elektronicznego znajdujące się w Warszawie w dzielnicy Wola, funkcjonujące w latach 1949–1999.
Historia
Zakład powstał w latach 1949–1951 między ulicami: Marcina Kasprzaka, Karolkową i Skierniewicką[1].
W lipcu 1951 przedsiębiorstwo rozpoczęło produkcję radioodbiorników[2]. Początkowo produkowano odbiorniki radiowe Syrena i (równocześnie z Diorą) odbiornik Aga na licencji szwedzkiej. W latach 50. produkty ZRK sygnowane były oznaczeniem T-3. Do najbardziej znanych produktów w latach 50. XX wieku należał odbiornik Stolica. W 1957 ZRK jako pierwszy zakład w Polsce uruchomił produkcję odbiorników turystycznych (lampowa Szarotka). W 1958 ruszyła produkcja magnetofonów (Melodia), a w 1959 odbiorników samochodowych (Żerań).
W końcu lat 60. XX wieku cała produkcja odbiorników radiowych została przekazana do Diory, a ZRK specjalizowały się w produkcji magnetofonów szpulowych, kasetowych i radiomagnetofonów przenośnych. Na początku lat 70. asortyment wzbogaciły magnetowidy, a w latach 80. zestawy muzyczne typu „wieża”. Pod koniec lat 80. wszedł też do produkcji pierwszy polski walkman PS 101 Kajtek.
Zakłady Radiowe Kasprzaka utworzyły w latach 70. XX wieku oddział w Lubartowie, później przekształcony w samodzielne przedsiębiorstwo Unitra-Lubartów, w którym zajmowano się głównie produkcją magnetofonów i radiomagnetofonów.
W latach 70. i 80. przedsiębiorstwo państwowe należało do Zjednoczenia Przemysłu Elektronicznego UNITRA.
ZRK były również pionierem w produkcji krajowych materiałów ferrytowych. Początkowo (połowa lat 50.) była to pracownia badawcza. Z końcem lat 50., gdy wzrosło zapotrzebowanie na te materiały, z inicjatywy dr. A. Bragińskiego przekształcona w Zakłady Materiałów Magnetycznych Polfer.
W zespole budynków fabryki zaprojektowanych przez J. Krupskiego znajdowało się m.in. kino „Mazowsze”, hotel robotniczy, biblioteka, sala klubowa i żłobek[3].
Upadłość
25 lipca 1994 roku sąd gospodarczy w Warszawie ogłosił upadłość Zakładów Kasprzaka, na wniosek jednego z wierzycieli ZRK[4]. Z wnioskiem o upadłość wystąpił Tadeusz Koherewicz, syndyk masy upadłościowej Naukowo-Produkcyjnego Centrum Półprzewodników CEMI, któremu Zakłady Kasprzaka były winne 4 mld starych złotych (czyli 400 tys. PLN)[5]. Syndyk CEMI tłumaczył, że kierownictwo Kasprzaka zaczęło negocjować z Bankiem Handlowym (jednym z jej głównych wierzycieli) spłatę długów poza porozumieniem z pozostałymi wierzycielami, przez co syndyk CEMI uznał to za działanie na szkodę wszystkich wierzycieli i wystąpił do sądu o ogłoszenie upadłości ZRK[6]. Sędzią komisarzem w postępowaniu CEMI był Dariusz Czajka – prowadząc jednocześnie rozprawę upadłości Kasprzaka. Na syndyka upadłych Zakładów Kasprzaka wyznaczono Tomasza Palaszka, który kilka miesięcy później najatrakcyjniejszą część nieruchomości po ZRK sprzedał Kredyt Bankowi za 175 mld starych złotych (17,5 mln PLN). Były szef ZRK, ostatni dyrektor naczelny Marek Łotocki zaskarżył postanowienie sądu o ogłoszeniu upadłości przedsiębiorstwa[7]. Postanowieniem z dnia 2 lutego 1995 r. Sąd Wojewódzki w Warszawie oddalił rewizję dłużnika.
Likwidacja majątku Zakładów Kasprzaka przeprowadzona została z udziałem organu założycielskiego, czyli Ministra przemysłu i handlu oraz wierzycieli: Gminy Warszawa Centrum, Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, Izby skarbowej oraz Kredyt Banku. Syndyk sprzedał, między innymi, na rzecz Kredyt Banku prawo użytkowania wieczystego gruntu przy zbiegu ulic Karolkowej i Kasprzaka oraz prawo własności budynków na tym gruncie.
Postanowieniem z dnia 7 października 1999 r. sąd ukończył postępowanie upadłościowe Przedsiębiorstwa Państwowego Zakłady Radiowe im. Marcina Kasprzaka w Warszawie[8].
Zakład został zlikwidowany pod koniec lat 90. XX w., obecnie przebudowane budynki ZRK pełnią funkcje biurowe.
Ważniejsze produkty
- radia (lata 70. – przekazanie produkcji do Diory):
- lampowa Aga (produkowane w Diora od 1947) – na licencji szwedzkiej;
- lampowa Syrena (1954);
- lampowa Stolica (1955);
- lampowa, turystyczna Szarotka (1957);
- lampowe, samochodowe Żerań (1959) – do samochodów Warszawa, 3 zakresy;
- turystyczny Czar (1960);
- turystyczny Guliwer (1967) – 3 zakresy częstotliwości i antena teleskopowa;
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/02/2017_Magnetofon_szpulowy_Aria_M_2408_SD.jpg/220px-2017_Magnetofon_szpulowy_Aria_M_2408_SD.jpg)
- magnetofony:
- magnetofony szpulowe:
- szpulowy Melodia (1958);
- szpulowy Piosenka;
- szpulowy Tonette (1965);
- seria tranzystorowych magnetofonów szpulowych MAK przeznaczonych dla milicji, służb specjalnych, wież lotniskowych itp.;
- szpulowe ZK 120, ZK 125, ZK 140, ZK 145, ZK 120T, ZK 140T, ZK 127, ZK 146 (stereo), ZK 147, M1416S, M1417S (Uwertura);
- szpulowe ZK240, ZK246 (stereo), ZK226D (stereo, dwuścieżkowy, deck) M2403SD Dama Pik (stereo, deck), M2404S (stereo, wskaźniki wysterowania działające wyłącznie przy zapisie taśmy), M2405S (stereo, wskaźniki wysterowania działające zarówno przy zapisie, jak i odczycie taśmy), M2406QD (kwadro), M2407SD, M2408S, MS2411, MDS2412 Aria, MS2425 Opus, M3201SD Koncert (stereo, deck, dwuścieżkowy) M3401SD Koncert (stereo, deck, czterościeżkowy);
- magnetofony kasetowe:
- monofoniczny kasetowy MK125 (1971 produkcja w Lubartowie) – licencja Thomson;
- monofoniczny kasetowy MK122 (produkcja w Lubartowie) – licencja Thomson;
- monofoniczny kasetowy B113 Kapral (1981 produkcja w Lubartowie);
- monofoniczny kasetowy B303 Ułan (produkcja w Lubartowie);
- przenośny kasetowy walkman PS101 Kajtek (1987);
- magnetofony szpulowe:
- radiomagnetofony:
- magnetowidy:
- szpulowy MTV 10 (1972);
- kasetowy MTV 20 (1974, systemu VCR);
- kasetowe MTV 50 (1982, system VCR LP);
- kasetowe MTV 100 (1986 systemu VHS);
- kasetowe MTV 200, MTV 300;
- zestawy muzyczne (wieże audio):
- deck kasetowy M601SD Marcin (na bazie części firmy Sanyo);
- seria magnetofonów kasetowych stereo slim M7010 i M7020 (METAL);
- seria magnetofonów kasetowych stereo MINI M8010, M8011, M8012 SOFT TOUCH, M8013 SOFT TOUCH, M8015 SOFT TOUCH;
- deck kasetowy (seria) M9010, M9115;
- amplituner (wzmacniacz) AT9010, AT9100, AT9115;
Oznaczenia ZRK:
- M – magnetofon
- D – deck
- S – stereo
- K – kasetowy
- Q – kwadrofonia
- AT – amplituner
- MTV – magnetowid
- D – deck
Poza tym ważną gałęzią produkcji były systemy łączności dla Wojska Polskiego.
Zobacz też
Przypisy
- ↑ Stefan Sosnowski: 500 zagadek o Warszawie. Warszawa: Wiedza Powszechna, 1965, s. 208.
- ↑ Krzysztof Jabłoński i in.: Warszawa: portret miasta. Warszawa: Arkady, 1984, s. strony nienumerowane (Kronika odbudowy, budowy i rozbudowy 1945−1982). ISBN 83-213-2993-4.
- ↑ Warszawa. Przewodnik. Warszawa: Wydawnictwo „Sport i Turystyka”, 1966, s. 177.
- ↑ Kasprzak upadł (26.07.1994).
- ↑ (Nie) kontrolowany upadek (01.08.1994).
- ↑ Nikt nie chciał półprzewodników (22.08.1994).
- ↑ Kasprzak jeszcze się broni (21.01.1995).
- ↑ Odpowiedź podsekretarza stanu w Ministerstwie Sprawiedliwości w sprawie zarzutów dotyczących nieprawidłowości przy postępowaniu upadłościowym i likwidacyjnym niektórych przedsiębiorstw.
Linki zewnętrzne
- Wykaz sprzętu prod. ZRK w katalogu oldradio.pl (pol.). [dostęp 2016-12-28].
Media użyte na tej stronie
(c) Mfloryan at pl.wikipedia, CC BY 2.5
Mapa Warszawy - podkład lokalizacyjny
(c) Karte: NordNordWest, Lizenz: Creative Commons by-sa-3.0 de
Location map of Poland
Autor: SANtosito, Licencja: CC BY-SA 4.0
Location map of Masovian Voivodeship. Geographic limits of the map:
- N: 53.55N
- S: 50.95 N
- W: 19.15 E
- E: 23.25 E
Autor: Jacek Halicki, Licencja: CC BY-SA 4.0
Magnetofon szpulowy Aria M 2408 SD na eksport
Zakłady Radiowe im, Marcina Kasprzaka w Warszawie
Autor: Jacek Halicki, Licencja: CC BY-SA 4.0
Odbiornik radiowy Światowid z 1964 roku, wyprodukowany przez Zakłady Radiowe im. Marcina Kasprzaka w Warszawie
Autor: Wojciech Pysz, Licencja: CC-BY-SA-3.0
Radio "Guliwer",
manufacturer: "ZRK" (Poland), 1965
Produkcja radioodbiornika Aga w Zakładach Radiowych im. Marcina Kasprzaka w Warszawie
Zakłady Radiowe im. Marcina Kasprzaka w Warszawie. Linia montażowa magnetofonu ZK-246
Logo zjednoczenia Zjednoczenia Przemysłu Elektronicznego i Teletechnicznego UNITRA
Logo Przedsiębiorstwa Państwowego, Zakładów Radiowych im. Marcina Kasprzaka w Warszawie (UNITRA ZRK)