Zamek w Małej Nieszawce

Zamek w Małej Nieszawce
Ilustracja
Ruiny zamku porośnięte roślinnością, 2020 rok
Państwo

 Polska

Województwo

 kujawsko-pomorskie

Miejscowość

Mała Nieszawka

Rozpoczęcie budowy

ok. 1327

Zniszczono

1423–1424

Położenie na mapie gminy Wielka Nieszawka
Mapa konturowa gminy Wielka Nieszawka, u góry znajduje się punkt z opisem „Zamek w Małej Nieszawce”
Położenie na mapie Polski
Położenie na mapie województwa kujawsko-pomorskiego
Położenie na mapie powiatu toruńskiego
Mapa konturowa powiatu toruńskiego, w centrum znajduje się punkt z opisem „Zamek w Małej Nieszawce”
Ziemia53°00′12″N 18°32′17″E/53,003333 18,538056

Zamek w Małej Nieszawce – ruiny zamku komturskiego w Małej Nieszawce pod Toruniem.

Historia

Pierwszy zamek zakon krzyżacki wybudował w I poł. XIII w. Istniał on do 1269 roku. Na jego miejscu wybudowano murowany zamek[1]. Budowę rozpoczęto ok. 1327 roku. Prace wstrzymano na kilka lat, na czas działań wojennych przeciw Polsce Władysława I Łokietka. Prace wznowiono w 1332 roku[2]. Od połowy lat 50. XIII w. był siedzibą komtura i konwentu krzyżackiego, który sprawował nadzór administracyjny nad posiadłościami zakonu krzyżackiego w Kujawach, pozyskanych w większości w latach 30. XIII w. W pierwszej poł. XIV w. zamek przybrał ostatecznie kształt murowanej warowni[3]. Po wojnie golubskiej z 1422 roku zapadła decyzja o rozebraniu warowni przez zakon krzyżacki. Demontaż obiektu nastąpiła w latach 1423–1424[4].

26 lipca 1935 roku ruiny zamku wpisano do rejestru zabytków nieruchomych[1].

Obecnie ruiny zamku znajdują się na terenie prywatnym[1].

Architektura

W skład zespołu obronnego oprócz zamku wchodziły: podzamcze z młynem, piekarnią, browarem, łaźnią, wozownią i paroma dodatkowymi budynkami. Zamek wzniesiono na niewielkim półwyspie utworzonym przez zakole Wisły. Zamek zbudowano na rzucie kwadratu o boku długości ok. 35 metrów. Był on otoczony prostokątnym murem i fosą o szerokości 19 m i głębokości 5,5 m. W skład wewnętrznej zabudowy wchodziły cztery skrzydła skupione wokół dziedzińca. Największe skrzydło było skierowane na południe. Mieściło się tam zakonne dormitorium. Pod północną częścią gospodarczą skrzydła wschodniego mieściła się sklepiona piwnica, gdzie ulokowano hypocaustum. W skrzydle zachodnim prawdopodobnie mieściła się kuchnia. W północnym skrzydle mieściło się mieszkanie komtura (na piętrze) i izba dla straży (na parterze). Wjazd do zamku prowadził przez most i szyję międzymurza do bramy, a stamtąd na dziedziniec. W północno-wschodniej części warowni mieściła się drewniana studnia[2]. Studnia miała wymiary 1,5 x 1,5 m i głębokość 5,5 m[5].

Prawdopodobnie ze względu na działania wojenne i możliwości finansowe zakonu krzyżackiego zamek budowano etapami[5]. Na początku wzniesiono mur obwodowy z cegły na kamiennej podmurówce i północną szyję bramną. Podczas drugiego etapu wzniesiono budynek bramny. W trzecim okresie wybudowano mury skrzydeł (zachodni, południowy, prawdopodobnie też wschodni). Rozplanowanie wyższych kondygnacji twierdzy są nieznane w wyniku niewielkiej liczby zachowanych śladów i źródeł[2]. Studnię prawdopodobnie wybudowano pospiesznie i przy niewielkich środkach finansowych. Ze względu na niewielkie rozmiary (z którymi wiąże się mniejsza wydajność) oraz zastosowanie nietrwałej drewnianej konstrukcji cembrowiny uważa się, że studnia miała tymczasowy charakter[5].

Przypisy

  1. a b c Zabytki. wielkanieszawka.pl. [dostęp 2022-09-20].
  2. a b c Mała Nieszawka. Relikty zamku komturów krzyżackich. zamkipolskie.com. [dostęp 2022-09-20].
  3. Józwiak 2003 ↓, s. 20.
  4. Czubla i Strzyż 2015 ↓, s. 20.
  5. a b c Kulczyk 2013 ↓, s. 11.

Bibliografia

Media użyte na tej stronie

Kuyavian-Pomeranian Voivodeship location map.svg
(c) SANtosito, CC BY-SA 4.0
Location map of Kuyavian-Pomeranian Voivodeship. Geographic limits of the map:
  • N: 53.83 N
  • S: 52.28 N
  • W: 17.16 E
  • E: 19.88 E
Toruń County location map02.svg
Autor: SANtosito, Licencja: CC BY-SA 4.0
Location map of Toruń County with urbanized area highlighted. Geographic limits of the map:
  • N: 53.28 N
  • S: 52.81 N
  • W: 18.12 E
  • E: 19.11 E
602983 Toruń zamek-gdanisko 05.JPG
Autor: Dawid Galus, Licencja: CC BY-SA 3.0 pl
Toruń, gdanisko „Dansker” (wieża ustępowa z gankiem), kon. XIII
Zamek w Małej Nieszawce.jpg
Autor: Mateuszgdynia, Licencja: CC BY-SA 4.0
Zamek w Małej Nieszawce
Wielka Nieszawka (gmina) location map.png
Autor:
OpenStreetMap contributors
, Licencja: CC BY-SA 2.0
Mapa gminy Wielka Nieszawka, Polska