Zawada (powiat człuchowski)
Ten artykuł od 2011-09 zawiera treści, przy których brakuje odnośników do źródeł. |
Artykuł | 53°46′28″N 17°13′3″E |
---|---|
- błąd | 38 m |
WD | 53°49'N, 17°11'E |
- błąd | 20753 m |
Odległość | 5 m |
osada | |
Państwo | |
---|---|
Województwo | |
Powiat | |
Gmina | |
Liczba ludności (2008) | 88 |
Strefa numeracyjna | 59 |
Kod pocztowy | 77-320 |
Tablice rejestracyjne | GCZ |
SIMC | 0749940 |
Położenie na mapie Polski (c) Karte: NordNordWest, Lizenz: Creative Commons by-sa-3.0 de | |
![]() |
Zawada (kaszb. Zawadô) – osada kaszubska w Polsce położona w województwie pomorskim, w powiecie człuchowskim, w gminie Przechlewo między jeziorami Szczytno Małe i Końskim. Wieś jest częścią składową sołectwa Szczytno.
Zawada to byłe dobra rycerskie w powiecie człuchowskim o powierzchni 929 hektarów (472 roli ornej, 37 łąk, 129 lasu) w parafii katolickiej Przechlewo odległej o cztery kilometry .
Historia
Pierwsze informacje dotyczące powstania Zawady pochodzą z 1362 roku w którym to rycerz Gotzslaw otrzymał z rąk wielkiego mistrza Winrycha von Kniprode 40 łanów koło Szczytna po drugiej stronie Brdy. Oprócz tradycyjnych obowiązków, miał również trzymać na jeziorze 4 łodzie ze swoimi chłopami na użytek Zakonu. Nazwa wsi pochodzi od położenia majątku za rzeką Brdą, czyli za wodą. Na przestrzeni 600 lat istnienia Zawady nie zaszły żadne zmiany w nazewnictwie, nie licząc powtórzenia jednej litery "Zawadda"[1].
Pierwotnie ziemie te należały do Szczytna dopiero w drugiej połowie XVI wieku były podzielone na kilka części. W roku 1526 w Gdańsku Król Zygmunt Stary potwierdził przywilej na Zawadę wydany na szlachetnych Jaroslao Kynderman, Baltazaro Baythner, Georgio Brodda i wdowę po szlachetnym Bartolomei Brodda[2].
W 1570 roku gospodarowało w Zawadzie na 7,5 łanach trzech Russków herbu Lew, na 3 łanach W. Budner vel Buttner herbu własnego vel Ostoja odm., na 2,5 łanach S. Węgrowa być może chodzi tu o starodawny zachodniopomorski ród Wangrowa herbu własnego i na 2 łanach G. Broda herbu własnego vel Sas[3], były to nazwiska lub przydomki czterech pierwotnych właścicieli Zawady którzy na początku XVII wieku przyjęli odmiejscowe nazwisko Zawadzki[4].
W 1637 roku toczył się spór o Zawadę pomiędzy szlachetnymi Maciejem Russek-Zawadzkim, Ertmanim Brodda-Zawadzkim, Andrzejem Buthner-Zawadzkim, Krzysztofem Buthner-Zawadzkim i Jakubem Brodda-Zawadzkim mieszczaninem Chojnickim z jednej strony a Hrabią Eberstein z drugiej strony[5][6].
Tłumaczyć to może dlaczego P. Graff (Pan Hrabia) w 1648 od 11,5 włók folwarcznych z Zawady płacił 11 florenów i 15 groszy. Należy przypuszczać że w tym czasie Zawada przechodziła z rąk do rąk. Świadczy o tym fakt, że w 1661 podatek od wsi płacił Jakub Zawadzki, gdy w pobliskiej wsi Pakotulsko Maciej Zawadzki. Należy pamiętać że zgodnie z przywilejem z roku 1344 wydanym przez Komtura Człuchowskiego Ludolfa Hake dla braci Piotra i Macieja synów sędziego Dobrowoja 8 łanów rycerskich w Pakotulsku było związane z 2 łanami Lemańskimi w nieodległej Polnicy. Z kolei w roku 1668 w tejże właśnie niedalekiej Polnicy części lemańskie posiadał Joannes Zawadzki, a w 1682 roku w Przechlewie z części lemańskiej płacił Marcin Zawadzki[7][8][9].
Spór o Zawadę rozstrzygnięto na korzyść Zawadzkich. Wynika to z faktu, że w 1772 roku synowie asesora Tucholskiego Kazimierza Buthner-Zawadzkiego: Albrecht, Joseph, Anton i Konstantin odsprzedali ostatnią dziedziczną część Jakubowi Lipińskiemu – był on skarbnikiem gnieźnieńskim i pisarzem grodzkim pomorskim[10]. Istnieje także możliwość że inni dziedzice nie odzyskali swoich części lub gdy była w ich rękach odsprzedali ją i w ten sposób opuścili Zawadę. Należy pamiętać że po wyjściu z gniazda Rodowego mogli zaprzestać używania przydomków gdyż nie musieli się już odróżniać. Z tego powodu ustalenie dziś którzy pomorscy Zawadzcy należą do Buthnerów, Russków czy Brodów wymagałoby indywidualnego badania poszczególnych gałęzi.
W roku 1772 we wsi były osoby o nazwiskach Grąbczewski, Lipiński, Golański, Dorpowski i Kłosiński. Natomiast w roku 1862 Wysocki, Wolszlagier, Ostrowski, Klosiński i Narożiński. Mieszkała tam typowa szlachta kaszubska.
W 1789 roku było w Zawadzie 12 domów mieszkalnych 1885 było ich już 21 mieszkało tu 135 osób: 53 katolików, 78 ewangelików i 4 żydów[11]. Pierwsza szkołę otwarto we wsi w roku 1825. W drugiej połowie XIX wieku wieś rozbudował major Brissen. Postawił budynki dla robotników folwarcznych oraz dworek. Dworek został spalony przez Rosjan w 1945 roku. Dziedzic Adolf Kluge w 1894 r. zbudował piec wapienny w którym wypalano odkrytą przez niego kredę łąkową. Działała tu również cegielnia.
Po I wojnie światowej właścicielem majątku został Max Schmeling, który w roku 1930 zdobył tytuł mistrza świata w boksie w wadze ciężkiej. Ostatnim właścicielem majątku był Walter Loss.
W 1939 roku stacjonowały w Zawadzie wojska niemieckie przygotowujące się do ataku na Polskę. Znajdowało się tu także polowe lotnisko z dużą ilością samolotów pościgowych i zwiadowczych. 27 sierpnia wydano kartki żywnościowe oraz nie było rodziny u której nie byłby zakwaterowany przynajmniej jeden żołnierz niemiecki przed napadem na Polskę. Pod koniec 1939 roku Niemcy utworzyli w Zawadzie Komando. Oddział roboczy jeńców polskich (25 osób) pracował w okolicznych gospodarstwach.
W latach 1975–1998 miejscowość położona była w województwie słupskim[12].
Zabytki
Według rejestru zabytków NID[13] na listę zabytków wpisany jest park dworski z 1 poł. XIX w., nr rej.: A-341 z 23.04.1996.
Przypisy
- ↑ M. Wikaryjczak Dzieje Przechlewa i okolic|Słownik Geograficzny Królestwa Polskiego i innych Krajów Słowiańskich red. Bronisław Chlebowski, tom XIV – W-wa 1895 s. 473
- ↑ Metryka Koronna rok 1526 s. 131 Agad.
- ↑ Buthnerowie i Broddowie to dwie linie tego samego pnia rodu
- ↑ M. Biskup i A. Tomczak Mapy Województwa Pomorskiego czyli Rozmieszczenie własności ziemskiej w II połowie XVI w. Toruń 1955 s. 87
- ↑ Podobno Hrabia Eberstein najeżdżał Zawadę i chciał ją odebrać siłą
- ↑ Księgi Ławnicze miasta Chojnic rok 1637 ss. 393-394
- ↑ S. Kujot Taryfy Podatkowe Ziem pruskich w 1682 r.
- ↑ S. Kętrzyński Taryfy Podatkowe ziem Pruskich w 1682 r. Fontes TNT nr 5 Toruń 1901 s. 143 i 149
- ↑ W. Kętrzyński Regestr Poboru Pdwójnego w 1648 r.roczniki PTPN nr 6 Poznań 1871 s. 28
- ↑ Szeliga-Żernicki E. von Wassalen Listen
- ↑ Słownik Geograficzny Królestwa Polskiego i innych Krajów Słowiańskich red. Bronisław Chlebowski, tom XIV – W-wa 1895 s. 473
- ↑ M. Wikaryjczak Dzieje Przechlewa i okolic
- ↑ Rejestr zabytków nieruchomych – województwo pomorskie, Narodowy Instytut Dziedzictwa, 30 września 2021, s. 12 [dostęp 2017-01-08] .
Media użyte na tej stronie
(c) Karte: NordNordWest, Lizenz: Creative Commons by-sa-3.0 de
Location map of Poland
Autor: SANtosito, Licencja: CC BY-SA 4.0
Location map of Pomeranian Voivodeship. Geographic limits of the map:
- N: 54.92 N
- S: 53.40 N
- W: 16.65 E
- E: 19.75 E
Autor:
Mapa powiatu człuchowskiego, Polska
Autor:
Mapa gminy Przechlewo, Polska
Herb gminy Przechlewo