Zdrój (Jastrzębie-Zdrój)
jednostka pomocnicza Jastrzębia-Zdroju | |
Park Zdrojowy | |
Państwo | |
---|---|
Województwo | |
Miasto | |
Zarządzający | Joanna Bieszczad |
Powierzchnia | 4,50 km² |
Populacja (2019) • liczba ludności |
|
Kod pocztowy | 44-330[1] |
Położenie na mapie Jastrzębia-Zdroju![]() Położenie na mapie Jastrzębia-Zdroju | |
49°56′50,42″N 18°33′54,18″E/49,947339 18,565050 | |
Portal ![]() |
Zdrój – osiedle samorządowe[2][3] miasta Jastrzębie-Zdrój, dawna osada uzdrowiskowa. Osiedle obejmuje obszar o powierzchni 449,59 ha[4].
31 grudnia 2019 r. osiedle miało 7132 mieszkańców[4]. Graniczy z osiedlami Przyjaźń, Jastrzębie Górne i Dolne, Bogoczowiec, Staszica i Chrobrego, sołectwem Moszczenica oraz gminą Mszana w powiecie wodzisławskim (wsią Mszana). W granicach osiedla znajdują się również przysiółki Krzyżówka, Mazurowiec, Kondziołowiec i większa część Bożej Góry.
Na terenie dzielnicy znajduje się wpisany do rejestru zabytków dawny Zespół uzdrowiskowy w Jastrzębiu-Zdroju.
Zachował się tutaj pochodzący z drugiej połowy XIX wieku zabytkowy Park Zdrojowy z Domem Zdrojowym, muszlą koncertową, letnią kawiarenką, pijalnią wód i licznymi pomnikami przyrody. Znajdują się tu także dwa mniejsze parki: Park Dąbrówka oraz Park Uniwersytecki. W dzielnicy usytuowane są Galeria Historii Miasta, Państwowa Szkoła Muzyczna I i II stopnia z orkiestrą, Wojewódzki Szpital Rehabilitacyjny dla Dzieci, Urząd Skarbowy, Dom Wypoczynkowy "Retro", hotel "Dąbrówka", apteka, szkoły, restauracje, sklepy, dom handlowy, banki, Sąd Rejonowy, Prokuratura Rejonowa, kąpielisko "Zdrój", Akademia Górniczo-Hutnicza i Uniwersytet Trzeciego Wieku.
Historia
Rozwój Jastrzębia związany był ściśle z odkryciem źródeł solankowych i powstaniem uzdrowiska.
W 1861 r. powstała w Jastrzębiu Dolnym pierwsza pijalnia wód mineralnych zlokalizowana w Parku Zdrojowym, a rok później otwarto pierwszy budynek sanatoryjny, tzw. Szwajcarkę (do dziś nie zachowała się) oraz Dom Zdrojowy. Z czasem powstały zakłady lecznicze dla dzieci żydowskich, katolickich jak i ewangelickich, łazienki oraz wille służące pokojami dla przybywających tu kuracjuszy. Swój rozkwit i świetność uzdrowisko przeżywało w okresie, gdy jego właścicielem był dr Mikołaj Witczak. Wtedy to zespół uzdrowiskowy wzbogacił się o kolejne obiekty, a kurort zyskał renomę.
1 czerwca 1911 roku otwarto stację kolejową w Jastrzębiu Dolnym, mieszczącą się na dzisiejszej ulicy Dworcowej, dzięki czemu ułatwiono dostęp do uzdrowiska dla przybywających tu kuracjuszy.
1 sierpnia 1924 r. z części obszaru dworskiego Jastrzębie Dolne, powstała gmina Jastrzębie-Zdrój, w skład której weszło uzdrowisko[5].
Wybuch II wojny światowej powstrzymał rozwój uzdrowiska. Po zakończeniu wojny odremontowano obiekty działalności leczniczej.
W latach 1945–1954 siedziba gminy Jastrzębie-Zdrój w powiecie rybnickim. Miejscowość została siedzibą gromady Jastrzębie-Zdrój 5 października 1954 roku, do której należało także Jastrzębie Dolne. 13 listopada tego samego roku gromada weszła w skład nowo powstałego powiatu wodzisławskiego. W 1956 roku gromada otrzymała status osiedla typu miejskiego, a w 1963 otrzymała prawa miejskie.
Od 1951 roku rozpoczęto intensywne badania geologiczne, w wyniku których odkryto bogate złoża węgla kamiennego. W roku 1962 oddano do użytku pierwszą z kopalń – "Jastrzębie" a 3 lata później drugą – "Moszczenica"[6], leżącą w granicach osiedla Zdrój. Istniejące wciąż uzdrowisko stopniowo zaczęło podupadać.
W 1994 roku zakończono działalność uzdrowiskową w mieście, co znacząco wpłynęło na charakter dzielnicy. 1 czerwca 1997 roku zawieszono przewozy pasażerskie na linii kolejowej ze stacji Jastrzębie Zdrój do Wodzisławia Śląskiego, a 18 lutego 2001 roku z Pawłowic Śląskich do Jastrzębia i dworzec w Zdroju został zamknięty[7]. Był to główny dworzec pasażerski w mieście, a jego zamknięcie oznaczało, iż Jastrzębie-Zdrój stało się największym miastem w Polsce bez połączenia kolejowego.
W 1998 roku, w budynku dawnego sanatorium Spółki Brackiej rozpoczął działalność wydział zamiejscowy Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach. Po kilku latach wydział zamknięto, a na jego miejsce w 2006 roku otwarto kolejną uczelnię wyższą – Zamiejscowy Ośrodek Dydaktyczny Akademii Górniczo-Hutniczej w Krakowie.
Kościół parafialny pw. Najświętszego Serca Pana Jezusa
Klasztor Sióstr Boromeuszek
Filia Akademii Górniczo-Hutniczej
Dom Zdrojowy w Parku Zdrojowym
Letnia kawiarenka w Parku Zdrojowym
Galeria Historii Miasta w Parku Zdrojowym
Zegar kwiatowy w Parku Zdrojowym
Oddział Miejskiej Biblioteki Publicznej oraz Biblioteka Uniwersytecka
Muszla koncertowa w Parku Zdrojowym
Budynek mieszkalno-usługowy na ul. Mikołaja Witczaka
Turystyka
Przez dzielnicę przebiegają główne szlaki turystyczne oraz trasy rowerowe przechodzące przez miasto:
Szlak im. Powstańców Śląskich (18,40 km) → trasa: Szeroka – Godów[8]
Jastrzębski Szlak Krajoznawczy im. Jerzego Fudzińskiego (35,90 km) → trasa: Zebrzydowice – Turza Śląska[9]
Szlak im. Ewakuacji Więźniów Oświęcimskich (91 km) → trasa: Oświęcim – Wodzisław Śląski[10]
EuroVelo 4 (EV 4) – międzynarodowa trasa rowerowa w Polsce wyznakowana jako R-4
czerwona trasa rowerowa nr 24 (Pętla rowerowa Euroregionu Śląsk Cieszyński)
niebieska trasa rowerowa nr 279 – Jastrzębie-Zdrój – Strumień (23 km)
żółta trasa rowerowa nr 271 – Jastrzębie-Zdrój – Zebrzydowice (28 km)
Na ulicy Witczaka, przy Parku Zdrojowym, znajduje się płyta upamiętniająca miejsce męczeńskiej śmierci 15 więźniów KL Auschwitz-Birkenau poległych w czasie ewakuacji obozu z Oświęcimia do Wodzisławia 19-20 stycznia 1945 roku[11].
Wspólnoty wyznaniowe
- Parafia Najświętszego Serca Pana Jezusa w Jastrzębiu-Zdroju
- Świadkowie Jehowy[12]
- Kościół Ewangelicznych Chrześcijan
Zobacz też
- Zdrój
Przypisy
- ↑ Kod pocztowy 44-330 Jastrzębie-Zdrój •• mapa, urząd pocztowy, kodypocztowe.info [dostęp 2017-11-28] (pol.).
- ↑ Uchwała Nr XLII/1036/2002 Rady Miasta Jastrzębie Zdrój z dnia 25 maja 2002 r. ws. utworzenia jednostek pomocniczych (Dz. Urz. Woj. Śląskiego z 2002 r. Nr 37 poz. 1326)
- ↑ Uchwała Nr LV/697/2010 Rady Miasta Jastrzębie Zdrój z dnia 29 kwietnia 2010 r. zmieniająca (Dz. Urz. Woj. Śląskiego z 2010 r. Nr 114 poz. 1829)
- ↑ a b Sołectwa i osiedla. Urząd Miasta Jastrzębie-Zdrój. [dostęp 2020-08-03].
- ↑ https://web.archive.org/web/20191130083954/http://jaspedia.eu/wpis/1353/utworzenie-gminy-jastrzebie-zdroj-sierpien-1924-rok.html Utworzenie gminy Jastrzębie-Zdrój (sierpień 1924 rok)
- ↑ KWK Moszczenica (fotopolska.pl)
- ↑ Jastrzębie-Zdrój (kolejcieszyn.pl)
- ↑ Zarchiwizowana kopia. [dostęp 2013-05-20]. [zarchiwizowane z tego adresu (2014-01-16)].
- ↑ Zarchiwizowana kopia. [dostęp 2013-05-20]. [zarchiwizowane z tego adresu (2014-01-16)].
- ↑ Zarchiwizowana kopia. [dostęp 2013-05-20]. [zarchiwizowane z tego adresu (2014-01-16)].
- ↑ Oficjalna strona miasta Jastrzębie-Zdrój, jastrzebie.pl [dostęp 2018-07-07] .
- ↑ Dane według wyszukiwarki zborów, na oficjalnej stronie Świadków Jehowy jw.org [dostęp 2014-09-09] .
Bibliografia
- Historia, zabytki, ludzie jastrzębie.pl
Media użyte na tej stronie
Czerwony szlak turystyczny.
Żółty szlak turystyczny.
Niebieski szlak turystyczny.
Czerwony szlak rowerowy
Niebieski szlak rowerowy
Żółty szlak rowerowy
Autor: Piotrek9719, Licencja: CC BY-SA 4.0
Zasięg terytorialny Osiedla Zdrój na tle miasta Jastrzębie-Zdrój
(c) Photo: Marcin Konsek / Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0
Dawne Sanatorium Spółki Brackiej. Jastrzębie-Zdrój, województwo śląskie, Polska.
(c) Photo: Hons084 / Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0
Jastrzębie-Zdrój, Przed wojną siedziba Zarządu Uzdrowiska, po wojnie budynek Zarządu Kąpielowego, nast. budynek mieszkalny, tzw. Masnówka, ob. oddział Miejskiej Biblioteki Publicznej i Biblioteki Uniwersyteckiej oraz kawiarnia, 1912 r.
(c) Photo: Hons084 / Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0
Jastrzębie-Zdrój, pijalnia wód mineralnych, ob. kawiarenka letnia, 1861 r., 1930 r., 2011 r.
(c) Photo: Marcin Konsek / Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0
Zegar kwiatowy w Parku Zdrojowym. Jastrzębie-Zdrój, województwo śląskie, Polska.
(c) Photo: Hons084 / Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0
"Marienheim" (Zakład Najświętszej Marii Panny): zakład leczniczy dla dzieci katolickich prowadzony przez siostry Boromeuszki. Od 10 czerwca 1951 r. kościół par. pw. Najświętszego Serca Pana Jezusa, 1891 r.
(c) Photo: Marcin Konsek / Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0
Dawny Dom św. Józefa, obecnie klasztor sióstr Boromeuszek. Jastrzębie-Zdrój, województwo śląskie, Polska.
(c) Photo: Hons084 / Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0
Jastrzębie-Zdrój, łazienki 3, tzw. nowe łazienki I, nast. filia Uniwersytetu Śląskiego, ob. Galeria Historii Miasta, 1912 r.
Polskie oznakowanie rowerowych szlaków EuroVelo.
(c) Photo: Marcin Konsek / Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0
Dom Zdrojowy. Park Zdrojowy. Jastrzębie-Zdrój, województwo śląskie, Polska.
(c) Photo: Marcin Konsek / Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0
Park Zdrojowy. Jastrzębie-Zdrój, województwo śląskie, Polska.
(c) Photo: Marcin Konsek / Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0
Muszla koncertowa. Park Zdrojowy. Jastrzębie-Zdrój, województwo śląskie, Polska.
(c) Photo: Hons084 / Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0
Budynek mieszkalno-usługowy w Jastrzębiu-Zdroju, na ul. Mikołaja Witczaka, nawiązujący wyglądem do dawnych budynków dzielnicy Zdrój.