Zygmunt Rylski
![]() | |
Data i miejsce urodzenia | |
---|---|
Data i miejsce śmierci | |
Przebieg służby | |
Lata służby | 1916–1945 |
Siły zbrojne | |
Jednostki | 286 Pułk Piechoty, I Korpus Polski, 13 Pułk Piechoty, Szkoła Szturmowa Okręgu Generalnego nr V, 15 Pułk Piechoty, 77 Pułk Piechoty, 2 Pułk Piechoty Legionów, 41 Pułk Piechoty, 39 Pułk Piechoty, 43 Pułk Strzelców, Obwód Praga AK |
Stanowiska | dowódca plutonu, instruktor, dowódca kompanii, dowódca batalionu, komendant rejonu AK, komendant obwodu AK |
Główne wojny i bitwy | I wojna światowa, |
Odznaczenia | |
![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() |
Rylski Zygmunt Ignacy[1] herbu Ostoja ps. Grzegorz, Hańcza (ur. 16 kwietnia 1898 w Suwałkach, zm. 5 marca[2] 1945 w Gęsi) – podpułkownik piechoty Wojska Polskiego.
Życiorys
Był synem Adama, urzędnika, i Stanisławy z domu Ślaskiej. Uczył się w gimnazjum w Suwałkach, późniejszym Gimnazjum Państwowym im. Karola Brzostowskiego. W 1915, w czasie I wojny światowej, wraz z rodziną ewakuowany został w głąb Rosji, najpierw do Wilna, potem do Smoleńska, gdzie kontynuował naukę i otrzymał świadectwo dojrzałości.
Od grudnia 1916 służył w armii rosyjskiej, początkowo w 286 pułku piechoty 72 DP w Karsie. Od kwietnia do października 1917 uczył się w szkole podoficerskiej przy 218 pułku piechoty 55 DP w Tyflisie. W październiku 1917 wstąpił do I Korpusu Polskiego w Rosji. Od lutego 1918 dowodził plutonem i kompanią w walkach korpusu pod Toszczycą, Rochaczewem i Bobrujskiem przeciwko bolszewikom. W czerwcu 1918, po rozwiązaniu I Korpusu został zdemobilizowany. W drodze do kraju 20 czerwca został internowany przez Niemców w obozie warownym w Kownie. Zwolniony z obozu 1 lipca 1918. Po przybyciu do Warszawy zapisał się na studia SGGW.
W listopadzie 1918 w Warszawie wziął udział w rozbrajaniu Niemców, a następnie wstąpił ochotniczo do Wojska Polskiego. Początkowo przydzielony został na kurs instruktorski w Dęblinie. W grudniu tego roku został instruktorem i dowódcą plutonu w 13 pułku piechoty. W kwietniu i maju 1919 był odkomenderowany do Szkoły Szturmowej Okręgu Generalnego Nr 5 „Kraków”, w której pełnił funkcję instruktora.
17 września 1919 pod Kadłubiszczami został ciężko ranny. W lutym 1920, po rekonwalescencji, objął dowództwo plutonu w batalionie zapasowym 13 pułku piechoty. W lipcu tego roku mianowany dowódcą ochotniczej kompanii batalionu alarmowego tego oddziału, brał udział w wojnie polsko-bolszewickiej m.in. w obronie Modlina.
W sierpniu 1920 przeniesiony został do 15 pułku piechoty „Wilków”, na stanowisko dowódcy plutonu karabinów maszynowych. We wrześniu tego roku objął dowództwo kompanii w batalionie sztabowym. W tym czasie walczył z bolszewikami pod Stepankowiczami, Włodzimierzem Wołyńskim, Łuckim, Piotrozielcami i Dubnem.
Od lutego 1921 dowodził kompanią w batalionie zapasowym 13 pułku piechoty, a w sierpniu został przeniesiony na dowódcę kompanii w 77 pułku piechoty w Lidzie. Od lutego do lipca 1922 był słuchaczem kursu przeszkolenia w Szkole Podchorążych Piechoty w Warszawie. W lipcu 1925 przeniesiony został do 2 pułku piechoty Legionów, a w 1928 do 41 Suwalskiego pułku piechoty, w którym dowodził kompanią ciężkich karabinów maszynowych. W 1931 przeniesiony został do Batalionu Podchorążych Rezerwy Piechoty Nr 10A w Nisku[3]. W następnym roku pozostawał w dyspozycji szefa Departamentu Piechoty Ministerstwa Spraw Wojskowych[4].
W 1932 przeniesiony został do I batalionu 39 pułku piechoty Strzelców Lwowskich w Lubaczowie, gdzie dowodził kompanią ciężkich karabinów maszynowych, a następnie pełnił obowiązki dowódcy batalionu[5]. W 1933 ukończył kurs unifikacyjny dla oficerów sztabowych w Centrum Wyszkolenia Piechoty w Rembertowie.
W marcu 1939, po nominacji do stopnia majora, został dowódcą I batalionu 43 pułku Strzelców Legionu Bajończyków w Dubnie, na którego czele walczył w kampanii wrześniowej 1939. Po przebiciu się do Warszawy i dokonaniu tam reorganizacji i uzupełnieniu stanów osobowych, 22 września objął dowództwo 43 pp.[6] Po kapitulacji Warszawy, zwolnił się z niewoli w stopniu kaprala i powrócił (za zgodą dowódcy pułku) do stolicy[7].
W październiku 1939 włączył się do działalności konspiracyjnej w Służbie Zwycięstwu Polski, a następnie Związku Walki Zbrojnej i Armii Krajowej.
W czasie okupacji używał przybranego nazwiska Zygmunt Ścibor, a następnie Ignacy Nicet. Pod tym drugim nazwiskiem mieszkał przy ul. Bugaj 14. Pracował jako sekretarz praskiego Oddziału Rady Głównej Opiekuńczej przy ul. Targowej 15.
Od 1940 do 1942 był komendantem 4 Rejonu Praga-Michałów. W sierpniu 1942 objął, po ppłk. Konradzie Szramka-Gliszczyńskim „Zawisza”, stanowisko komendanta VI/XXVI Obwodu AK Warszawa-Praga. W listopadzie 1943 komendant główny AK awansował go na podpułkownika.
Na przełomie kwietnia i maja 1943, z jego rozkazu, Oddział Dywersji Bojowej VI Obwodu wykonał akcję zbrojną w ramach pomocy dla walczącego getta od strony ul. Bonifraterskiej. Przed akcją osobiście rozpoznał teren. Wniósł poważny wkład w przeprowadzenie akcji scalenia oddziałów 14 organizacji wojskowych z terenów Pragi i włączenia ich do VI Obwodu AK.
Aresztowany 22[2] lutego 1944 w mieszkaniu zastępczym przy ul. Brzeskiej 19, został osadzony w więzieniu śledczym Gestapo w Alei Szucha w Warszawie. 1 marca 1944, po zakończonym śledztwie, przeniesiony został na Pawiak, a 24 maja 1944 wywieziony do obozu koncentracyjnego Stutthof. W obozie otrzymał numer 35964. W czasie pobytu w tym obozie był współorganizatorem i następnie dowódcą podziemnej organizacji wojskowej.
Chory na tyfus, został zamordowany 5 marca 1945 w podobozie ewakuacyjnum KL Stutthof we wsi Gęś koło Lęborka i tam pochowany w grobie zbiorowym. Jego symboliczny grób znajduje się na cmentarzu Bródnowskim na Targówku (kwatera 36H-1-23), zaś tablice pamiątkowe jedna na ścianie kościoła Ojców Pallotynów przy ul. Skaryszewskiej, druga na ogrodzeniu cmentarza Bródnowskim (po lewej stronie od wejścia od ul. Odrowąża).
Żonaty z Janiną z Maliszewskich, z którą miał 4 dzieci – Leszka, Zbigniewa, Marię – Krystynę i Jerzego
Awanse służbowe
- porucznik – 3 maja 1922 zweryfikowany ze starszeństwem z dniem 1 czerwca 1919 i 1600 lokatą w korpusie oficerów piechoty
- kapitan – 12 kwietnia 1927 ze starszeństwem z dniem 1 stycznia 1927 i 118 lokatą w korpusie oficerów piechoty
- major – 19 marca 1939
- podpułkownik – 1943
Ordery i odznaczenia
- Krzyż Srebrny Orderu Wojennego Virtuti Militari
- Krzyż Walecznych – trzykrotnie za wojnę 1918–1921 i po raz czwarty z kampanię 1939 (po raz pierwszy w 1921)[8]
- Złoty Krzyż Zasługi
- Medal Niepodległości
- Srebrny Krzyż Zasługi z Mieczami
- Medal Pamiątkowy za Wojnę 1918–1921
- Medal Dziesięciolecia Odzyskanej Niepodległości
- Krzyż Kampanii Wrześniowej – pośmiertnie
- Krzyż Armii Krajowej – pośmiertnie
- Krzyż Wojenny (Francja)
Przypisy
- ↑ W Rocznikach oficerskich 1923, 1924, 1928 i 1932 figuruje jako Zygmunt Jerzy Rylski.
- ↑ a b https://web.archive.org/web/20160304134743/http://ahm.1944.pl/Zbigniew_Rylski_(2) Archiwum Historii Mówionej – Zbigniew Rylski
- ↑ Dziennik Personalny M.S.Wojsk. Nr 3 z 26.03.1931 r.
- ↑ Rocznik Oficerski 1932 s. 63, 435.
- ↑ Dziennik Personalny M.S.Wojsk. Nr 13 z 09.12.1932 r.
- ↑ Ludwik Głowacki, Obrona Warszawy ... s. 338.
- ↑ Piotr Bieliński, "43 pułk strzelców Legionu Bajończyków" s. 38-57.
- ↑ Rozkaz Ministra Spraw Wojskowych L. 2142 z 1921 r. (Dziennik Personalny z 1922 r. Nr 1, s. 75)
Bibliografia
- Piotr Bieliński, 43 pułk strzelców Legionu Bajończyków, Pruszków 2011
- Andrzej Krzysztof Kunert, Słownik Biograficzny Konspiracji Warszawskiej 1939-1944
- Ludwik Głowacki, Obrona Warszawy i Modlina na tle kampanii wrześniowej 1939, Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, Warszawa 1985, wyd. V, ISBN 83-11-07109-8
- Rocznik Oficerski 1923, Ministerstwo Spraw Wojskowych, Oddział V Sztabu Generalnego Wojska Polskiego, Warszawa 1923
- Rocznik Oficerski 1924, Ministerstwo Spraw Wojskowych, Oddział V Sztabu Generalnego Wojska Polskiego, Warszawa 1924
- Rocznik Oficerski 1928, Ministerstwo Spraw Wojskowych, Warszawa 1928
- Rocznik Oficerski 1932, Biuro Personalne Ministerstwa Spraw Wojskowych, Warszawa 1932
Media użyte na tej stronie
Naramiennik podpułkownika Wojska Polskiego (1919-39).
Autor: Kordiann, Licencja: CC BY-SA 4.0
Grób symboliczny ppłka Zygmunta Rylskiego
Autor: Adrian Grycuk, Licencja: CC BY-SA 3.0 pl
Tablica upamiętniająca aresztowanie Zygmunta Rylskiego na kamienicy przy ul. Brzeskiej 19
Ta ^specifik^ z W3C grafika wektorowa została stworzona za pomocą Inkscape .
Baretka Krzyża Kampanii Wrześniowej 1939.
Autor: Mateusz Opasiński, Licencja: CC BY-SA 3.0
Tablica upamiętniająca Zygmunta Ścibor-Rylskiego ps. "Hańcza" - podpułkownika piechoty WP, komendanta VI/XXVI Obwodu AK Warszawa-Praga na murze Cmentarza Bródzieńskiego w Warszawie (po lewej stronie od wejścia od ul. Odrowąża)
Autor: Boroduntalk, Licencja: CC BY 3.0
Ribbon bar: Croix de Guerre 1914-1918 (France)
Baretka: Srebrny Krzyż Zasługi z Mieczami – II RP (1942).