Antoni Wczelik
2 1/3 zwycięstwa | |
![]() Antoni Wczelik, 1933 r. | |
![]() | |
Data i miejsce urodzenia | 4 października 1906 |
---|---|
Data i miejsce śmierci | |
Przebieg służby | |
Lata służby | od 1929 |
Siły zbrojne | |
Formacja | |
Jednostki | 2 pułk lotniczy |
Stanowiska | dowódca klucza, |
Główne wojny i bitwy | |
Odznaczenia | |
![]() ![]() ![]() |
Antoni Wczelik (ur. 4 października 1906[1] roku w Kalinowszczyźnie[2] w województwie wileńskim, zm. 14 kwietnia 1942 nad La Manche) – major pilot Wojska Polskiego, major (ang. Squadron Leader) Królewskich Sił Powietrznych.
Życiorys
Urodził się w licznej rodzinie leśniczego. O lotnictwie marzył od młodych lat. Po otrzymaniu matury w 1926[3] został przyjęty na roczny kurs w Szkole Podchorążych Piechoty w Różanie, a następnie do Szkoły Podchorążych Lotnictwa w Dęblinie[3]. 15 sierpnia 1929 opuścił Dęblin z drugą lokatą jako absolwent III promocji i jako podporucznik obserwator został przydzielony do 6 pułku lotniczego we Lwowie, a bazującego na lotnisku w Skniłowie[3]. Wykonywał loty w eskadrze liniowej na Breguetach i Potezach.
Pod koniec 1931 ukończył kurs pilotażu w Dęblinie. Na początku stycznia 1932 przybył do 2 pułku lotniczego w Krakowie, gdzie został przydzielony do dywizjonu myśliwskiego i jednocześnie otrzymał awans na stopień porucznika[3]. Pełnił w nim funkcje dowódcy klucza, zastępcy dowódcy eskadry i dowódcy eskadry. Latał na samolotach P-7 i P-11. W 1936 zawarł związek małżeński z Jadwigą Albrechtówną[3]. W grudniu 1938 został dowódcą Eskadry Szkolnej w SPL.
We wrześniu 1939 roku kpt. Wczelik brał udział w obronie Dęblina i wykonywał loty bojowe w eskadrze myśliwskiej zorganizowanej z kadry CWL. Brał również udział w walkach z niemieckimi wyprawami bombowymi, podczas których zaliczono mu dwa celnie ugodzone nieprzyjacielskie samoloty[3]. 17 września przekroczył granicę rumuńską, a następnie trafił do obozu dla internowanych. Uciekł z niego do Bukaresztu, a następnie zaopatrzony w paszport przez polską ambasadę wyjechał do Paryża[4].
16 października zameldował się w Paryżu, a następnie trafił do Polskiej Bazy Lotniczej na lotnisku w Lyon Bron. W 1940 był dowódcą pierwszej eskadry w powstającym dywizjonie nr I/145, dowodzonym przez mjr. pil. Józefa Kępińskiego[5]. Szkolił pilotów na samolotach Caudron CR.714. 9 czerwca na czele eskadry walczył nad Vernon z 20 Messerschmittami Bf 109 i zestrzelił jeden samolot wroga[6][7]. Według dokładniejszych ustaleń, zestrzelił zespołowo dwa bombowce Dornier Do 17 8 i 9 czerwca[8]. Wraz ze swoją eskadrą został skierowany 14 czerwca na staż do francuskiego dywizjonu Groupe de Chasse I/1[8] na lotnisko w Rochefort, które było położone nad Zatoką Biskajską. Latał tam na samolocie Dewoitine D.520[9]. 16 czerwca podczas patrolowania wybrzeża od Rochefort do La Rochelle wraz z dwoma pilotami eskadry zestrzelił Heinkla He 111[9][10]. 18 czerwca po oddaniu Francuzom samolotów wraz z dywizjonem skierował się do portu La Rochelle i po załadowaniu się na statek odpłynęli do Anglii.
20 sierpnia 1940 kpt. Wczelik przybył do Dywizjonu 302 na lotnisko w Leconfield[11]. Jako kandydat na myśliwca przeszedł szkolenie w Operational Training Unit (OTU) w Aston Down w hrabstwie Gloucester. Latał tam na Hurricane’ach. W końcu września powrócił do dywizjonu i rozpoczął służbę bojową. Początkowo latał jako pilot, później dowódca klucza, oraz dowodził eskadrą A do której należał[11]. Brał udział w lotach osłaniających konwoje morskie oraz startował na przechwycenie niemieckich samolotów. 11 października wraz z dywizjonem został przeniesiony na podlondyńskie lotnisko Northolt[11]. 8 listopada podczas walki z Messerschmittami samolot Wczelika został uszkodzony co zmusiło pilota do lądowania. Wylądował w pobliżu Detling[12]. W drugiej połowie grudnia 1940 został z dywizjonu odwołany do bazy lotniczej w Blackpool[13]. Był dowódcą eskadry A w nowo organizującym się Dywizjonie 317. W styczniu 1941 Wczelikowi powierzono skompletowanie pilotów i mechaników dywizjonu. Po skompletowaniu personelu latającego i technicznego w trzeciej dekadzie lutego wyjechał z dywizjonem na lotnisko RAF w Acklington w hrabstwie Northumberland[14]. Szkolił tam pilotów na Hurricane’ach. 25 kwietnia dywizjon został przesunięty na lotnisko w Ouston, 27 czerwca na lotnisko Colerne koło Bristolu, 5 lipca na lotnisko w Exter[15]. Kpt. Wczelik 30 sierpnia 1941 został przeniesiony na stanowisko dowódcy Dywizjonu 306 i otrzymał brytyjski stopień squadron leadera[15]. Dywizjon 7 października został skierowany na odpoczynek na lotnisko w Speke koło Liverpoolu, a 7 grudnia z Inspektoratu Polskich Sił Powietrznych nadszedł rozkaz nadania z dniem 1 grudnia 1941 kpt. pil. Antoniemu Wczelikowi stopnia polskiego majora[16]. 7 kwietnia do dywizjonu nadszedł rozkaz Inspektora Polskich Sił Powietrznych z dnia 1 kwietnia o nadaniu po raz drugi mjr. pil. Antoniemu Wczelikowi Krzyża Walecznych[17].
14 kwietnia 1942 o 11.50 dywizjon pod dowództwem s/ldr Antoniego Wczelika w składzie 12 Spitfire’ów wystartował z lotniska zapasowego Tangmere na operację „Circus 123”, jako osłona dla 12 samolotów Boston[17]. Wyprawa miała zbombardować elektrownię w Mondeville koło Caen. W drodze powrotnej dywizjon został zaatakowany przez 5 Messerschmittów Me-109. Dwaj piloci dywizjonu F/lt Żulikowski i F/o Arct[17] widzieli spadającego Spitfire’a z białą smugą dymu za ogonem. Na lotnisku o 13.00 wylądowało 9 samolotów. Z lotu nie powrócił s/ldr Antoni Wczelik, który zginął w nurtach kanału La Manche[18].
Swój ostatni lot wykonał na samolocie typu Supermarine Spitfire Mk-VC nr AP-182, a na liście Bajana zajmuje 112. pozycję. Jego osobiste konto wynosi 2 i 1/3 pewnych zestrzałów oraz 3 uszkodzenia samolotów wroga[18].
Awanse
- podporucznik – 15 sierpnia 1929, po ukończeniu z 2. lokatą Szkoły Podchorążych Lotnictwa w Dęblinie
- porucznik – 1 stycznia 1932 z 20. lokatą[19]
- kapitan – 19 marca 1938 i 37. lokatą w korpusie oficerów lotnictwa
- major – 1 grudnia 1941
Ordery i odznaczenia
- Krzyż Walecznych – dwukrotnie (23 grudnia 1940, 1 grudnia 1941)
- Srebrny Krzyż Zasługi
- Medal Lotniczy[20]
Przypisy
- ↑ Na grobowcu jest data 1906 - niebieskaeskadra.pl. W różnych źródłach podawane są również lata 1909 lub 1910.
- ↑ Król 1980 ↓, s. 316.
- ↑ a b c d e f Król 1980 ↓, s. 317.
- ↑ Król 1980 ↓, s. 318.
- ↑ Król 1980 ↓, s. 319.
- ↑ Król 1980 ↓, s. 320.
- ↑ Inna wersja
- ↑ a b Bartłomiej Belcarz: Polskie lotnictwo we Francji 1940. Sandomierz: Stratus, 2001, s. 159, 164. ISBN 83-916327-6-8.
- ↑ a b Król 1980 ↓, s. 321.
- ↑ Inna wersja zestrzeleń A. Wczelika
- ↑ a b c Król 1980 ↓, s. 322.
- ↑ Król 1980 ↓, s. 324.
- ↑ Król 1980 ↓, s. 325.
- ↑ Król 1980 ↓, s. 326.
- ↑ a b Król 1980 ↓, s. 327.
- ↑ Król 1980 ↓, s. 330.
- ↑ a b c Król 1980 ↓, s. 334.
- ↑ a b Król 1980 ↓, s. 335.
- ↑ Rocznik Oficerski 1932 ↓, s. 242, 744.
- ↑ Wczelik Antoni. listakrzystka.pl. [dostęp 2019-02-20].
Bibliografia
- Rocznik Oficerski 1932. Wielkopolska Biblioteka Cyfrowa, 1932. [dostęp 2017-02-22].
- Wacław Król: Myśliwcy. Warszawa: Ministerstwo Obrony Narodowej, 1980, s. 309-335. ISBN 83-11-06396-6.
- samoloty.pl - Wczelik Antoni. [dostęp 2012-06-18]. (pol.).
- niebieskaeskadra.pl - Wczelik Antoni. [dostęp 2014-05-09]. (pol.).
Linki zewnętrzne
- NAC: Lotnicy 2 pułku lotnictwa na tle samolotu PZL-7 po powrocie z rajdu lotniczego do Rumunii. Pierwszy od lewej: por. Antoni Wczelik. s. 1. [dostęp 2012-06-18]. (pol.).
Media użyte na tej stronie
Naramiennik majora Sił Powietrznych RP.
Poland badge. Second World War period Polish Army (post-1939 Free Polish Army) shoulder title.
Roundel of the Polish Air Force (1921–1993).
Roundel of the Polish Air Force (1921–1993).
Royal Air Force Roundel
Baretka Medalu Lotniczego (za Wojnę 1939-45).
Baretka: Krzyż Walecznych (1941) nadany dwukrotnie.
Lotnicy 2 pułku lotnictwa w Krakowie na tle samolotu PZL-7 po powrocie z rajdu lotniczego do Rumunii. Od lewej: por. Antoni Wczelik, por. Jan Czerny, kpt. Kazimierz Niedźwiedzki, kpt. Jerzy Bajan, kpr. Karol Pniak, por. Bronisław Kosiński, kpr. Stanisław Macek. Koncern Ilustrowany Kurier Codzienny - Archiwum Ilustracji. Sygnatura: 1-W-1575
Roundel of the French Air Force.
Antoni Wczelik, por. pilot, 1933